Przewodnik po regionie
Dolna Kartlia
- Najlepszy czas
- Najlepiej przyjechać od końca kwietnia do czerwca albo we wrześniu i październiku, kiedy wzgórza zielenią się lub złocą, a temperatury sprzyjają wędrówkom. Latem na nizinach wokół Marneuli i Bolnisi jest gorąco, ale na płaskowyżach Manglisi i Calka panuje większy chłód, a zimą na wyżej położonych terenach pada śnieg.
- Jak długo
- 1–3 dni
- Miejsca
- 15 w naszym przewodniku
- Wycieczki
- 1 wycieczka obejmuje: Dolna Kartlia
Kanion SamszwildeZdjęcie: georgia.travelDolna Kartlia (Kwemo Kartli) otacza Tbilisi od południa i południowego zachodu i sięga aż do granic Armenii i Azerbejdżanu. Stolicą regionu jest Rustawi, a cały region zajmuje ok. 6500 km² – od pól uprawnych na równinie Marneuli po wysoki wulkaniczny płaskowyż wokół Calki. To region o najbardziej zróżnicowanym składzie etnicznym w Gruzji: ponad 40% mieszkańców to Azerowie, są tu też wsie gruzińskie i ormiańskie oraz niewielka społeczność grecka, a w XIX wieku niemieccy osadnicy założyli Katharinenfeld, dzisiejsze Bolnisi. Niewielu zagranicznych turystów się tu zatrzymuje, więc w większości miejsc panuje spokój.
Dla podróżnych Dolna Kartlia to historia i krajobrazy niedaleko stolicy. W Dmanisi archeolodzy odkryli pod średniowiecznym miastem jedne z najstarszych skamieniałych szczątków człowieka poza Afryką, liczące ok. 1,8 mln lat. W katedrze Sioni w Bolnisi, ukończonej w 493 r., zachowały się jedne z najstarszych gruzińskich inskrypcji. W gminie Tetri Ckaro są skały z twierdzą Birtwisi, ruiny miasta Samszwilde i lasy Parku Narodowego Algeti, a koło Calki leży Kanion Daszbaszi ze szklanym Diamentowym Mostem. Do większości tych miejsc można się wybrać na jednodniową wycieczkę z Tbilisi.
Dolna Kartlia: dlaczego warto tu przyjechać
- Zobacz w Dmanisi miejsce, gdzie znaleziono czaszki ludzi sprzed 1,8 mln lat
- Zwiedź katedrę Sioni w Bolnisi, bazylikę ukończoną w 493 r., z wczesnymi gruzińskimi inskrypcjami
- Przejdź wśród wapiennych turni Birtwisi do twierdzy na szczycie urwiska
- Dojdź do wodospadu w Kanionie Daszbaszi i przejdź po Diamentowym Moście
- Zwiedź ruiny średniowiecznego miasta Samszwilde nad rzeką Chrami
- Odetchnij chłodnym leśnym powietrzem w okolicach Manglisi i w Parku Narodowym Algeti
- Stań wśród olbrzymich mieczy pomnika bitwy pod Didgori
Dolna Kartlia: co warto robić
Poznaj pierwszych podróżników w dziejach Gruzji na stanowisku w Dmanisi
Przejdź się po ruinach średniowiecznego miasta na skalnym cyplu i zajrzyj do wykopów, w których odkryto czaszki sprzed 1,8 mln lat. Muzeum na miejscu jest czynne sezonowo, więc przed wyjazdem sprawdź, czy jest otwarte.
Zobacz najstarsze datowane gruzińskie inskrypcje w katedrze Sioni w Bolnisi
W długiej, mrocznej bazylice w Kwemo Bolnisi odszukaj V-wieczne inskrypcje pismem asomtawruli i rzeźbiony krzyż z Bolnisi. Potem podjedź 2 km do Cugrugaszeni, by zobaczyć XIII-wieczne kamienne zdobienia delikatne jak koronka.
Przejdź się ulicami dwóch dawnych kolonii niemieckich
W Bolnisi, dawnym Katharinenfeld, i w Asureti, dawnym Elisabethtal, osadnicy z Niemiec od 1818 r. budowali kamienne domy, kościoły luterańskie i piwnice na wino. Obie miejscowości to łatwy cel półdniowej wycieczki z Tbilisi, a w Asureti wciąż stoi kościół luterański z 1871 r.
Przejdź po Diamentowym Moście nad Kanionem Daszbaszi
Zejdź szlakiem do wodospadu w wulkanicznym wąwozie koło Calki, a potem wejdź na 240-metrowy szklany most zawieszony wysoko nad nim. Zostań na noc na płaskowyżu, żeby zobaczyć greckie wsie wokół Calki i Jezioro Calka.
Powędruj wśród skalnych turni Birtwisi
Przejdź ok. 5 km wśród wapiennych iglic w wąwozie Algeti do ruin murów i wieży Szeupowari. Załóż buty z dobrą przyczepnością i wgraj sobie ślad GPS trasy.
Przespaceruj się po ruinach miasta Samszwilde
Obejrzyj mury, wieże i VIII-wieczną katedrę Sioni na otoczonym urwiskami cyplu nad wąwozem Chrami. Najpewniej będziesz mieć całe to miejsce tylko dla siebie.
Odetchnij leśnym powietrzem w Manglisi i Parku Narodowym Algeti
Odwiedź katedrę w Manglisi, jedno z najstarszych miejsc chrześcijańskich w Gruzji, a potem przejdź się wśród świerków i jodeł Parku Narodowego Algeti. Na wysokości 1200 m n.p.m. jest tu chłodno nawet wtedy, gdy Tbilisi dusi się w upale.
Stań wśród olbrzymich mieczy pod Didgori
Pojedź na otwarty grzbiet, na którym w 1121 r. Dawid IV Budowniczy pokonał Seldżuków, i przejdź się między olbrzymimi mieczami pomnika. Weź kurtkę, bo wiatr prawie nigdy tu nie cichnie.
Zjedz plow w Marneuli i poznaj historię wina sprzed 8000 lat
Przejdź się między straganami z warzywami w Marneuli i zjedz na obiad plow z chlebem z tandiru. Na pobliskich neolitycznych wzgórzach osadniczych odkryto najstarsze znane chemiczne ślady wina gronowego, z ok. 6000 r. p.n.e.
Odkryj radzieckie Rustawi i jego tor wyścigowy
Przejdź się po stalinowskim centrum miasta hutniczego zaprojektowanego od podstaw, a potem sprawdź, jakie imprezy odbywają się na torze Rustavi International Motorpark. Miasto leży zaledwie 30–40 min jazdy od Tbilisi.
Miasta, miasteczka i wsie
Dolna Kartlia: co zobaczyć
Przykładowe plany podróży
Dolna Kartlia w jeden dzień z Tbilisi
- Rano: Bolnisi i katedra Sioni
Jedź ok. 1 godz. na południowy zachód przez Marneuli do Bolnisi i przejdź się ulicami dawnego Katharinenfeld. Potem pojedź 6 km dalej do katedry Sioni w Bolnisi i jeszcze 2 km do Cugrugaszeni; na obie świątynie zarezerwuj ok. 1,5 godz.
- W południe: Dmanisi
Jedź ok. 40 min na zachód do stanowiska w Dmanisi i poświęć 2–3 godz. na średniowieczne miasto, katedrę i teren wykopalisk. Zabierz coś na piknik albo zjedz w miasteczku Dmanisi.
- Późnym popołudniem: powrót przez Marneuli
Wracaj na wschód i zatrzymaj się w Marneuli na herbatę i chleb z tandiru, zanim pokonasz ostatnie 45 min do Tbilisi. Cała pętla to ok. 4 godz. jazdy.
Trzy dni w Dolnej Kartlii
- Dzień 1: Asureti i skały Birtwisi
Z Tbilisi jedź ok. 50 min do Asureti, dawnej niemieckiej kolonii z kościołem luterańskim, a potem bocznymi drogami dojedź do początku szlaku na Birtwisi koło wsi Tbisi i wybierz się na 3–4-godzinną wędrówkę. Zanocuj w Manglisi, niecałą godzinę drogi stamtąd.
- Dzień 2: Algeti, Didgori i Daszbaszi
Rano wybierz się na leśny szlak w Parku Narodowym Algeti, a potem nadłóż drogi, żeby zobaczyć pomnik bitwy pod Didgori. Po południu jedź ok. 50 min do Kanionu Daszbaszi, przejdź po Diamentowym Moście i zanocuj w Calce.
- Dzień 3: Samszwilde, katedra Sioni w Bolnisi i Dmanisi
Przejedź przez płaskowyż w stronę Tetri Ckaro i zatrzymaj się przy ruinach miasta Samszwilde, a potem jedź dalej do katedry Sioni w Bolnisi i do Dmanisi. Wróć do Tbilisi przez Bolnisi i Marneuli – z Dmanisi to ok. 2 godz.
Dolna Kartlia w skrócie
Dolna Kartlia zaczyna się na południowych obrzeżach Tbilisi, więc do Bolnisi, Dmanisi i Manglisi jedzie się samochodem 1–2 godz. To dużo wygodniejsze niż powolne lokalne marszrutki.
Trekking: Dolna Kartlia
Festiwale: Dolna Kartlia
Zaplanuj wizytę
Dojazd
Dolna Kartlia zaczyna się na południowych obrzeżach Tbilisi, a Rustawi leży ok. 25 km na południowy wschód od stolicy. Z Tbilisi do Bolnisi jest ok. 60 km przez Marneuli (ok. 1 godz.), do stanowiska w Dmanisi ok. 85 km (1,5–2 godz.), do Manglisi 56 km (ok. 1 godz. 15 min), a do Kanionu Daszbaszi koło Calki ok. 92 km (1 godz. 40 min). Marszrutki kursują z Tbilisi do głównych miejscowości, m.in. do Marneuli, Bolnisi, Dmanisi, Tetri Ckaro, Manglisi i Calki, ale większość atrakcji leży poza miastami, więc samochód, taksówka albo wycieczka to znacznie wygodniejsze rozwiązanie.
Transport na miejscu
Komunikacja publiczna łączy miasteczka z Tbilisi, a nie ze sobą nawzajem czy z atrakcjami, dlatego najlepiej jeździć samochodem albo wynająć kierowcę na cały dzień. Główne drogi do Bolnisi, Dmanisi, Manglisi i Calki są asfaltowe, choć w górach niektóre z nich są wąskie i kręte. Część bocznych dróg jest wyboista, a dojazd do monastyru Pitareti to droga gruntowa, na której potrzebny jest samochód 4x4. Zatankuj w większych miejscowościach, zanim ruszysz w góry, i miej przy sobie gotówkę na zakupy w wiejskich sklepach.
Kiedy najlepiej jechać
Najlepiej przyjechać od końca kwietnia do czerwca albo we wrześniu i październiku, kiedy wzgórza zielenią się lub złocą, a temperatury sprzyjają wędrówkom. Latem na nizinach wokół Marneuli i Bolnisi jest gorąco, ale na płaskowyżach Manglisi i Calka panuje większy chłód, a zimą na wyżej położonych terenach pada śnieg.
Gdzie nocować
Dolna Kartlia: kuchnia i wino
Dolna Kartlia nie należy do głównych regionów winiarskich, ale wokół Bolnisi rośnie winorośl, a samo miasto, założone jako niemiecka kolonia Katharinenfeld, w XIX i na początku XX wieku miało bogate tradycje winiarskie.
Dolna Kartlia: najczęstsze pytania
Czy warto pojechać do Dolnej Kartlii?
Tak, zwłaszcza jeśli Mcchetę i Kachetię masz już za sobą. Dmanisi, katedra Sioni w Bolnisi, Birtwisi i Kanion Daszbaszi należą do najciekawszych miejsc w Gruzji, a odwiedza je znacznie mniej osób niż miejsca na głównych trasach turystycznych.
Czy do Dmanisi można pojechać na jednodniową wycieczkę z Tbilisi?
Tak. Stanowisko w Dmanisi leży ok. 85 km na południowy zachód od Tbilisi, ok. 1,5–2 godz. samochodem, i dobrze łączy się z katedrą Sioni w Bolnisi, która jest po drodze. Muzeum na miejscu jest czynne sezonowo, mniej więcej od maja do października, więc przed wyjazdem sprawdź, czy jest otwarte.
Jak dojechać z Tbilisi do Kanionu Daszbaszi?
Jedź ok. 92 km na zachód do Calki, a potem jeszcze 3 km do wsi Daszbaszi – łącznie ok. 1 godz. 40 min. Z Tbilisi do Calki kursują marszrutki, a ostatnie kilometry można pokonać taksówką. Wielu odwiedzających przyjeżdża tu w ramach jednodniowej wycieczki.
Jaka jest stolica Dolnej Kartlii?
Stolicą regionu jest Rustawi, miasto przemysłowe ok. 25 km na południowy wschód od Tbilisi. Pozostałe główne miasta to Marneuli i Bolnisi.
Czy w Dolnej Kartlii jest bezpiecznie?
Tak, region jest spokojny, a podróżni rzadko mają tu jakiekolwiek problemy. Drogi w górach bywają wąskie i nieoświetlone, więc unikaj jazdy po zmroku. W wielu wsiach bardziej przyda ci się rosyjski lub azerbejdżański niż angielski.
Dolna Kartlia w programie naszych wycieczek
Dolna Kartlia z lokalnym gospodarzem
Podaj termin, a my zaplanujemy trasę, kierowcę, przewodnika i hotele.
WhatsApp +995 598 74 74 54
Dolna Kartlia – pogoda
Średnie temperatury maksymalne w lipcu i styczniu. Na każdej stronie znajdziesz tabelę miesiąc po miesiącu i prognozę na 7 dni.
















