- Gruzja ma najstarsze chemiczne ślady wina gronowego: pozostałości w glinianych naczyniach z Gadaczrili Gora i Szulaweris Gora, ok. 50 km na południe od Tbilisi, datowane na ok. 6000 r. p.n.e.
- Tradycyjne gruzińskie wino fermentuje i dojrzewa w kwewri, glinianych naczyniach w kształcie jaja zakopanych w ziemi, a w 2013 r. UNESCO wpisało tę metodę na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
- Białe winogrona pozostawione w kwewri na skórkach dają wino bursztynowe, z saperawi powstają ciemne wina czerwone, a apelacje takie jak Kindzmarauli i Chwanczkara są naturalnie półsłodkie.
- Najwięcej winogron rośnie w Kachetii i tam najłatwiej odwiedzić piwnice, ale Kartlia, Imeretia i Racza-Leczchumi mają własne szczepy i style.
- Rtveli, czyli winobranie, trwa w Kachetii mniej więcej od połowy września do połowy października i to najlepsza pora, by zatrzymać się u rodziny winiarzy.
Gruzińskie wino to najstarsza nieprzerwana tradycja winiarska na świecie, a wyróżnia je kwewri: duże gliniane naczynie wkopane po szyjkę w podłogę piwnicy, w którym zgniecione winogrona fermentują razem ze skórkami, a potem miesiącami dojrzewają. Wejdź do niemal dowolnego wiejskiego domu w Kachetii, a na pewno je zobaczysz. W tym poradniku wyjaśniamy, na czym polega ta metoda, czym jest wino bursztynowe, które szczepy i nazwy miejsc liczą się na etykiecie i jak próbować wina tam, gdzie powstaje.
Gruzja ma ponad 500 rodzimych szczepów winorośli i ok. 30 zarejestrowanych apelacji, do których co jakiś czas dochodzą nowe, więc etykiety na początku wydają się zagmatwane. Większość tego, co trafi do twojego kieliszka, kryje się pod kilkoma nazwami: saperawi i rkaciteli, kachetyńskie apelacje Mukuzani, Kindzmarauli i Cinandali oraz półsłodkie wina czerwone z Raczy. Poniżej je objaśniamy, a do tego piszemy o czaczy, porze winobrania i o tym, jak zachować się w rodzinnym marani, oraz podpowiadamy, jak przywieźć butelki do domu w całości.
Czy Gruzja to najstarszy kraj winiarski świata?
Według obecnego stanu wiedzy – tak. W 2017 r. zespół gruzińskich, kanadyjskich i amerykańskich naukowców, w tym archeolog biomolekularny Patrick McGovern, opublikował wyniki badań dwóch neolitycznych wsi, Gadaczrili Gora i Szulaweris Gora, na nizinach Dolnej Kartlii, ok. 50 km na południe od Tbilisi. Analizy laboratoryjne ceramiki z dużych naczyń wykazały obecność kwasu winowego, czyli chemicznego „odcisku palca” winogron, a także kwasów jabłkowego, bursztynowego i cytrynowego. Naczynia pochodzą z ok. 6000 r. p.n.e., co przesunęło najwcześniejszy chemiczny dowód wyrobu wina o sześć stuleci lub więcej wstecz i wyprzedziło dotychczasowy rekord z gór Zagros w Iranie.
Obie wsie należały do kultury Szulaweri-Szomu, czyli wczesnych rolników, którzy mieszkali w skupiskach okrągłych domów z niewypalanej cegły. Pyłek winorośli znaleziony w glebie wskazuje, że rosła ona w pobliżu, a na jednym z naczyń jest wypukła dekoracja, w której część badaczy widzi kiście winogron. Razem te znaleziska przemawiają za gruzińską tezą o 8000 rocznikach wina.
Od tamtej pory wino nie przestało być w centrum gruzińskiego życia. W IV wieku święta Nino nawróciła Gruzję na chrześcijaństwo, a według tradycji nosiła krzyż spleciony z pędów winorośli i przewiązany jej własnymi włosami; na fasadach wielu średniowiecznych cerkwi wyrzeźbiono też winorośl. W czasach radzieckich ilość wyparła jakość, a ogromne zakłady produkowały wino na rynek rosyjski, ale rodziny na wsi zachowały swoje kwewri i po odzyskaniu niepodległości w 1991 r. dawne metody mocno się odrodziły.
Czym jest kwewri i jak powstaje wino z kwewri?
Garncarze lepią każde kwewri ręcznie z wałków miejscowej gliny, nadając mu kształt jaja ze spiczastym dnem, a następnie wypalają je w piecu. Pojemność waha się od kilkudziesięciu do znacznie ponad 2000 litrów. Jeszcze ciepłe naczynie powleka się od środka woskiem pszczelim, a potem zakopuje aż po brzeg w ziemnej podłodze marani, czyli piwnicy z winem, gdzie ziemia przez cały rok utrzymuje stałą temperaturę. Robi je już tylko kilku mistrzów garncarskich, we wsiach takich jak Wardisubani w Kachetii oraz Makatubani i Szrosza w Imeretii.
- Zbiór
Winogrona zbiera się ręcznie jesienią, w czasie rtveli. - Zgniatanie
Kiście depcze się albo wyciska w sacnacheli, długim korycie z drewna lub kamienia. Sok zostaje razem z częściami stałymi, które Gruzini nazywają czaczą. - Napełnianie
Do kwewri trafiają sok, skórki, pestki, a w Kachetii także część szypułek. Fermentacja rusza sama, dzięki dzikim drożdżom z owoców i z piwnicy. - Przebijanie kapelusza
Przez dwa do czterech tygodni moszcz bulgocze, a na powierzchnię wypływa gruby kapelusz ze skórek. Winiarz kilka razy dziennie zanurza go z powrotem drewnianą łopatą. - Zamykanie
Po zakończeniu fermentacji naczynie dopełnia się winem i zamyka kamienną lub drewnianą pokrywą uszczelnioną gliną albo ziemią. - Dojrzewanie
W tradycji kachetyńskiej wino leży na skórkach przez całą zimę, często pięć lub sześć miesięcy. Części stałe opadają do wąskiego dna, a wino klaruje się bez filtrowania. - Zlewanie i mycie
Wiosną klarowne wino przelewa się do czystego kwewri albo do butelek. Puste naczynie szoruje się wodą z wapnem, tradycyjnie szczotką z kory wiśni, żeby było gotowe na kolejny rocznik.
UNESCO wpisało starożytną gruzińską metodę wyrobu wina w kwewri na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego w grudniu 2013 r. Wpis obejmuje całą kulturę, która się z nią wiąże: wyrób naczyń, uprawę winorośli, pracę w piwnicy oraz pieśni, toasty i rodzinne spotkania towarzyszące każdemu etapowi.
Metody różnią się w zależności od regionu. W Kachetii używa się wszystkich skórek i długiej maceracji, co daje wina najbardziej taniczne i o najgłębszej barwie. W Imeretii korzysta się z mniejszych naczyń zwanych czuri i dodaje tylko część skórek, a Kartlia plasuje się pośrodku. Wiele nowoczesnych winiarni łączy oba podejścia: wino fermentuje w kwewri, a kończy dojrzewanie w stali lub w dębie.
Bursztynowe, białe i czerwone gruzińskie wino: czym się różnią?
Wino bursztynowe
Wino bursztynowe, po gruzińsku karwisperi, to białe wino robione tak jak czerwone: sok fermentuje i dojrzewa razem ze skórkami. Skórki nadają mu barwę, od głęboko złotej po pomarańczowobrązową, i taniny, przez które wino jest w ustach ściągające i wytrawne. Spodziewaj się nut suszonej moreli, pigwy, orzecha włoskiego, czarnej herbaty i miodu. Poza Gruzją ten styl nazywa się zwykle winem pomarańczowym. Podawaj je lekko schłodzone, a nie prosto z lodówki, i pij do jedzenia: świetnie pasuje do dań z orzechami włoskimi, serów i grillowanej wieprzowiny.
Wino białe
Większość białego wina w sklepach powstaje w stylu europejskim: winogrona się tłoczy, skórki usuwa, a sok fermentuje w niskiej temperaturze w stalowych zbiornikach. Wino wychodzi świeże, lekkie i aromatyczne. Klasycznym przykładem jest Cinandali, wytrawny kupaż rkaciteli z mniejszym udziałem mcwane.
Wino czerwone
Gruzińskie wino czerwone to przede wszystkim saperawi. Ten szczep ma czerwoną nie tylko skórkę, ale i sok, więc daje gęste, ciemne wino o żywej kwasowości. Młode saperawi z kwewri bywa zwarte i ziemiste, a dobre wina mogą leżakować latami. Czerwone wina z zachodu kraju, ze szczepów takich jak occhanuri sapere, aleksandrouli i odżaleszi, są zwykle lżejsze.
Wino naturalnie półsłodkie
To gruzińska specjalność. Fermentację przerywa się chłodem, gdy w winie zostaje jeszcze trochę naturalnego cukru z winogron, i niczego się nie dodaje. Najsłynniejsze nazwy to Kindzmarauli i Achaszeni z saperawi, Chwanczkara z Raczy i białe Twiszi z Leczchumi. Ten styl uwielbiali radzieccy amatorzy wina, a wielu Gruzinów wciąż podaje je do owoców i słodyczy.
Gruzińskie szczepy winorośli, które warto znać
Spośród ok. 500 rodzimych szczepów Gruzji komercyjnie uprawia się kilkadziesiąt. Oto te, które spotkasz w piwnicach i w kartach win.
| Szczep | Kolor | Główne regiony | Czego się spodziewać |
|---|---|---|---|
| Saperawi | Czerwony, z czerwonym miąższem | Cały kraj, przede wszystkim Kachetia | Atramentowe wina czerwone o wysokiej kwasowości, od wytrawnych po półsłodkie; nazwa nawiązuje do barwnika |
| Rkaciteli | Biały | Kachetia, Kartlia | Najczęściej uprawiany szczep biały: rześki i jabłkowy ze stali, orzechowy i taniczny jako wino bursztynowe |
| Mcwane kachuri | Biały | Kachetia, zwłaszcza Manawi | Kwiatowy i aromatyczny, z nutą owoców pestkowych; drugi szczep w kupażu Cinandali |
| Kisi | Biały | Kachetia, okolice Achmety | Uratowany przed niemal całkowitym wyginięciem; korzenne wina bursztynowe z nutą gruszki i pigwy |
| Chichwi | Biały | Kachetia | Rzadki, o miodowym charakterze; pełne wina bursztynowe i wzmacniane Kardenachi |
| Czinuri | Biały | Kartlia | Świeży i rześki, baza musującego Atenuri |
| Colikouri | Biały | Imeretia, Leczchumi | Główny biały szczep zachodu: wytrawny w Imeretii, półsłodki jako Twiszi |
| Cicka | Biały | Imeretia | Ostra kwasowość i cytrusy, często używany do win musujących |
| Krachuna | Biały | Imeretia | Bardziej okrągły i pełny, z nutą moreli i miodu |
| Aleksandrouli | Czerwony | Racza | Wiśnia i malina; główny szczep Chwanczkary |
| Mudżuretuli | Czerwony | Racza | W kupażu z aleksandrouli dodaje Chwanczkarze ciała i aromatu |
| Usachelouri | Czerwony | Leczchumi | Bardzo rzadki i ceniony; aromatyczne wina z małych partii, często półsłodkie |
| Occhanuri sapere | Czerwony | Imeretia | Ciemny, cierpki i taniczny; zyskuje na leżakowaniu w butelce |
| Czchaweri | O różowej skórce | Guria, Adżaria | Lekkie wina czerwone i różowe, często półwytrawne lub musujące |
| Odżaleszi | Czerwony | Megrelia | Korzenne wina czerwone o średniej budowie |
Regiony winiarskie i apelacje Gruzji
Gruzja chroni nazwy swoich win jako nazwy pochodzenia (apelacje), a większość apelacji leży w Kachetii. Nazwa na etykiecie mówi o miejscu, szczepie i zwykle także o stylu.
| Apelacja | Obszar | Szczepy | Styl |
|---|---|---|---|
| Cinandali | Kachetia, okolice Telavi | Rkaciteli z mcwane | Wytrawne białe |
| Mukuzani | Kachetia, okolice Gurdżaani | Saperawi | Wytrawne czerwone, jedno z najbardziej cenionych |
| Kindzmarauli | Kachetia, okolice Kwareli | Saperawi | Naturalnie półsłodkie czerwone |
| Kwareli | Kachetia, okolice Kwareli | Saperawi | Wytrawne czerwone |
| Napareuli | Kachetia, okolice Telavi, lewy brzeg | Saperawi, rkaciteli | Wytrawne czerwone i wytrawne białe |
| Achaszeni | Kachetia, okolice Gurdżaani | Saperawi | Naturalnie półsłodkie czerwone |
| Manawi | Kachetia, okolice Sagaredżo | Mcwane | Wytrawne białe |
| Atenuri | Kartlia, w pobliżu Gori | Czinuri, goruli mcwane | Białe, często musujące |
| Chwanczkara | Racza, okolice Ambrolauri | Aleksandrouli, mudżuretuli | Naturalnie półsłodkie czerwone |
| Twiszi | Leczchumi, okolice Cageri | Colikouri | Naturalnie półsłodkie białe |
Kachetia
Kachetia, na dalekim wschodzie kraju, ma mniej więcej trzy czwarte gruzińskich winnic, rozłożonych wzdłuż Doliny Alazani, która biegnie między Wielkim Kaukazem a pasmem Gombori. Wsie na prawym brzegu, takie jak Cinandali, Mukuzani i Achaszeni, spoglądają przez dolinę na góry; lewy brzeg, w okolicach Kwareli i Napareuli, leży tuż pod nimi. Na bazę wypadową zwykle wybiera się Telavi, Sighnaghi lub Kwareli.
Kartlia, Imeretia i Racza-Leczchumi
Kartlia, region winiarski położony najbliżej Tbilisi, daje chłodniejsze, lżejsze wina: białe z czinuri i goruli mcwane, musujące Atenuri z doliny koło Gori oraz czerwone, takie jak tawkweri i szawkapito. Wina Imeretii są jeszcze świeższe; robi się je z cicki, colikouri, krachuny i occhanuri sapere, a mali rodzinni producenci w okolicach Kutaisi, Zestaponi i Bagdati często podają je do pełnego imeretyńskiego posiłku. W Raczy-Leczchumi strome stoki nad rzekami Rioni i Cchenisckali dają niewielkie ilości Chwanczkary, Twiszi i rzadkiego usachelouri, więc kupuj je u źródła, żeby mieć pewność, że są prawdziwe.
Po czarnomorskiej stronie kraju, w Gurii, Adżarii i Megrelii, powstają niewielkie ilości wina z czchaweri i odżaleszi, głównie w rodzinnych piwnicach.
Co to jest czacza?
Czacza to gruzińska wódka z winogron, bezbarwny destylat z tego, co zostaje po wyrobie wina: skórek, pestek i szypułek. Nazwa oznacza wytłoki winogronowe. Większość rodzin, które mają winorośl, późną jesienią uruchamia własny mały alembik, a czacza ze sklepu bywa prosta i ognista albo łagodna, leżakowana w dębie. Zwykle ma od 40 do 60% alkoholu, a domowa bywa mocniejsza.
Poczęstują cię nią na powitanie, do pierwszego toastu przy posiłku, na trawienie, a w górach w chłodne poranki nawet do śniadania. Sącz ją z małego kieliszka i zagryzaj, zamiast wychylać duszkiem. Niektórzy producenci aromatyzują ją estragonem, miodem lub owocami.
Jak zwiedzać winiarnie i rodzinne piwnice w Kachetii
W Kachetii wino można poznać na trzy sposoby, a najlepsze wyjazdy łączą je wszystkie. Duże majątki winiarskie, takie jak Cinandali, i tunel winiarski w Kwareli (winiarnia Khareba) mają sale degustacyjne, anglojęzyczną obsługę i stałe zestawy dań, a zwykle można tam wejść bez rezerwacji. W piwnicach monastyrskich, przede wszystkim w Alawerdi, wino z kwewri powstaje przy udziale mnichów. Najbardziej osobiste są rodzinne piwnice, często przy pensjonatach: winiarz podnosi pokrywę kwewri i nalewa wino chochlą z tykwy na długim trzonku, zwaną orszimo. Do wina zwykle podaje chleb i ser, a jeśli się umówisz, także pełny posiłek.
- Wybierz bazę
Telavi i Sighnaghi leżą ok. dwóch godzin jazdy od Tbilisi, a większość piwnic masz stamtąd w zasięgu 40 min. Kwareli to dobra baza do winiarni na lewym brzegu. Krótsza droga do Telavi przez przełęcz Gombori bywała już zamykana na czas przebudowy, a śnieg lub spadające kamienie potrafią ją zablokować na dzień, więc najpierw sprawdź ją na naszej stronie „Stan dróg i przełęczy”. - Wizyty w rodzinnych piwnicach umawiaj wcześniej
To domy, a nie sklepy. Poproś gospodarzy pensjonatu albo przewodnika, żeby zadzwonili co najmniej dzień wcześniej, i powiedz, czy chcesz tylko degustację, czy pełny posiłek. - Nie więcej niż trzy wizyty
Wino nalewa się hojnie, a obiad w piwnicy potrafi trwać godzinami. Dwie lub trzy wizyty dziennie w zupełności wystarczą. - Jedź z kierowcą
W Gruzji obowiązują surowe przepisy dotyczące jazdy po alkoholu, a wiejskie drogi są wąskie. Kierowca na cały dzień jest wart każdego lari. - Miej gotówkę
Mali producenci rzadko przyjmują karty za butelki wina czy czaczę.
W Ikalto koło Telavi obok ruin dawnej akademii zachowała się średniowieczna kamienna tłocznia wina, a w Sighnaghi działa Pheasant's Tears, jedna z winiarni, które od końca pierwszej dekady XXI wieku wprowadzały wino z kwewri na rynki międzynarodowe.
Degustacja wina w Gruzji: jak się zachować
- W rodzinnej piwnicy degustacja jest wyrazem gościnności, a nie zachętą do zakupu. Przyjmij pierwszy kieliszek, zapytaj o szczep i rocznik, a jeśli wino ci smakowało, kup butelkę.
- Wypluwanie wina to norma na degustacjach w winiarniach komercyjnych, ale przy rodzinnym stole zdarza się rzadko. Możesz pić małymi łykami i nie musisz dopijać kieliszka.
- Przy posiłku wino pije się po toastach. Poczekaj na toast, unieś kieliszek i powiedz gaumarjos, czyli „na zdrowie”. Na prawdziwej suprze tempo nadaje tamada, czyli mistrz toastów.
- Kiedy ktoś przekazuje ci toast, mówi alawerdi. Dodaj kilka własnych słów na ten sam temat, a potem wypij.
- Bolomde znaczy „do dna”. Nie musisz za każdym razem opróżniać kieliszka, a powiedzenie sakmarisia, czyli „wystarczy”, jest w pełni akceptowane.
- Nie wznoś toastów piwem. Według tradycji toasty piwem zarezerwowane są dla wrogów.
- Jeśli ktoś poda ci róg do picia, czyli kanci, nie można go odstawić, dopóki nie zostanie opróżniony, więc poproś o małą porcję.
Kolejność toastów i rolę tamady dokładniej wyjaśnia nasz poradnik o gruzińskiej suprze.
Gdzie spróbować wina naturalnego w Tbilisi
Jeśli nie dotrzesz do regionów winiarskich, nigdzie w kraju nie spróbujesz szerszego wyboru win niż w Tbilisi. W ciągu ostatnich piętnastu lat w stolicy wyrosło mnóstwo barów z winem naturalnym i specjalistycznych sklepów, głównie w Sololaki, na Starym Mieście i w okolicach Fabriki. Nalewa się w nich wina małych producentów ze wszystkich regionów, w dużej części robione w kwewri, bez dodatków i z niewielką ilością siarki albo w ogóle bez niej, a obsługa zwykle dobrze mówi po angielsku.
Poproś o zestaw degustacyjny, żeby porównać szczepy, albo o wino z regionu, którego nie odwiedzasz, np. z Imeretii lub Raczy. Wiele barów sprzedaje butelki na wynos i podaje sery lub małe przekąski. Wiosna to sezon festiwali: na Festiwalu Nowego Wina, który odbywa się w maju w Parku Mtacminda, producenci nalewają pierwsze wina z poprzedniego zbioru, a mniej więcej w tym samym czasie odbywają się targi win naturalnych Zero Compromise.
Kiedy w Gruzji jest winobranie (rtveli)?
Rtveli, czyli winobranie, to najbardziej pracowita i najradośniejsza pora roku w winiarskich wsiach. W Kachetii trwa zwykle mniej więcej od połowy września do połowy października. W Imeretii i Kartlii zbiera się w podobnym okresie, a w Raczy, gdzie winnice leżą wyżej, winobranie często kończy się później w październiku. Dokładne daty zależą od pogody i ustala się je zaledwie kilka dni wcześniej.
Rodziny i sąsiedzi zaczynają zbiór wcześnie rano, depczą winogrona w sacnacheli i napełniają kwewri, a każdy wieczór kończy się posiłkiem na podwórzu. Targi zapełniają się winogronami i nowymi kwewri, w powietrzu czuć fermentujący moszcz, a w domach gotuje się świeży sok na masę tatara do czurczcheli. Przyjezdni mogą się przyłączyć, jeśli zostanie to wcześniej ustalone, a w wielu miastach i wsiach przez całą jesień odbywają się święta winobrania.
Jak kupić gruzińskie wino i przewieźć je do domu
Jeśli możesz, kupuj u producentów: cena jest uczciwa, pieniądze zostają w rodzinie, a dostaniesz wina, które nigdy nie trafiają do sklepów. Sklepy z winem w Tbilisi mają szeroki wybór i doradzą, co dobrze znosi podróż, a w supermarketach są duże marki. Na lotnisku wino można kupić w strefie wolnocłowej za kontrolą bezpieczeństwa, co pomaga, jeśli lecisz tylko z bagażem podręcznym, choć przy przesiadkach może cię czekać dodatkowa kontrola płynów.
Domowe wino często sprzedaje się w plastikowych butelkach bez etykiet. Bywa znakomite, ale nie nadaje się do przechowywania i łatwo przecieka, więc wypij je w trakcie podróży, a do domu zabierz szklane butelki z etykietami. Niefiltrowane wino z kwewri wytrąca osad: przed otwarciem postaw butelkę na dzień pionowo.
- Każdą butelkę owiń ubraniami lub włóż do ochronnego rękawa na wino, zapakuj w szczelny woreczek foliowy i umieść na środku twardej walizki.
- W bagażu podręcznym wino liczy się jako płyn, chyba że kupiono je w lotniskowej strefie wolnocłowej.
- Gruzja nie wyznacza stałego limitu wywozu wina na własny użytek, ale antyki i przedmioty o wartości kulturowej, np. stare rogi do picia, mogą wymagać świadectwa wywozu.
- Liczy się limit obowiązujący w twoim kraju. W 2026 r. podróżni wjeżdżający do UE spoza Unii mogą przywieźć bez cła 4 litry wina spokojnego, Wielka Brytania pozwala na 18 litrów, a USA na 1 litr na osobę dorosłą, przy czym powyżej tego limitu trzeba zapłacić cło. Przed wylotem sprawdź aktualne przepisy.
- Jeśli chcesz przywieźć więcej, niż zmieści walizka, zapytaj winiarnię lub sklep w Tbilisi o wysyłkę kurierem, ale najpierw sprawdź, jakie cło zapłacisz w swoim kraju.
Najczęstsze pytania
Dlaczego Gruzję nazywa się kolebką wina?
Ponieważ w glinianych naczyniach z dwóch neolitycznych wsi na południe od Tbilisi, Gadaczrili Gora i Szulaweris Gora, znaleziono pozostałości wina gronowego z ok. 6000 r. p.n.e., czyli najstarszy znany dotąd chemiczny dowód wyrobu wina. Od tamtej pory Gruzini robią wino bez przerwy.
Co to jest wino z kwewri?
To wino, które fermentuje i dojrzewa w kwewri, czyli dużym glinianym naczyniu w kształcie jaja, zakopanym w ziemi. Winogrona zwykle fermentują razem ze skórkami dzięki dzikim drożdżom, a potem całość przez kilka miesięcy spoczywa w zamkniętym naczyniu, zanim zleje się klarowne wino.
Czy wino bursztynowe to to samo co wino pomarańczowe?
Tak. Oba określenia oznaczają białe wino fermentowane razem ze skórkami winogron, które nadają mu bursztynową lub pomarańczową barwę i trochę tanin. Gruzini wolą słowo „bursztynowe”, po gruzińsku karwisperi, i robią wino w ten sposób od tysiącleci.
Jakie jest najsłynniejsze gruzińskie wino?
Najbardziej znanym szczepem jest saperawi. Spośród apelacji większość Gruzinów wymieniłaby najpierw wytrawne czerwone Mukuzani, półsłodkie czerwone Kindzmarauli i Chwanczkarę oraz wytrawne białe Cinandali.
Kiedy jechać do Gruzji na degustację wina?
Od połowy września do połowy października, w czasie rtveli, kiedy możesz pomóc przy winobraniu. Dobry jest też maj, z wiosennymi festiwalami wina w Tbilisi i zielonymi winnicami. Piwnice przyjmują gości przez cały rok, jeśli zarezerwujesz wizytę z wyprzedzeniem.
Czy winiarnie w Kachetii można zwiedzać na własną rękę?
Tak. Duże winiarnie, takie jak majątek Cinandali i tunel winiarski w Kwareli (winiarnia Khareba), przyjmują gości bez rezerwacji, a pensjonaty mogą zorganizować degustacje w rodzinnych piwnicach. Nadal potrzebujesz jednak transportu, a dzięki kierowcy nikt nie musi siadać za kierownicą po degustacji.
Ile wina można wywieźć z Gruzji?
Gruzja nie ogranicza wywozu wina na własny użytek, więc ograniczają cię tylko przepisy celne kraju docelowego i limit wagi bagażu w twojej linii lotniczej. Butelki, dobrze owinięte, pakuj do bagażu rejestrowanego.






















