- Czacza to przezroczysta gruzińska wódka destylowana ze skórek, pestek i szypułek, które zostają po produkcji wina; gruzińskie słowo oznacza właśnie te wytłoki, a napój nie ma nic wspólnego z tańcem cza-cza.
- Zgodnie z gruzińskim oznaczeniem geograficznym z 2011 r. czacza sprzedawana w sklepach musi mieć co najmniej 40% alkoholu, a większość butelek ma 40–50%; domowej czaczy nikt nie mierzy, a często jest mocniejsza.
- Gruzini nalewają ją na powitanie, na koniec degustacji w winiarni i w zimne dni w górach, w małych kieliszkach, do jedzenia; wypada wypić jeden kieliszek małymi łykami, a odmowę każdy przyjmie ze zrozumieniem.
- Jeśli chcesz zabrać czaczę samolotem, kup zamknięte butelki z etykietą: linie lotnicze nie przewożą alkoholi mocniejszych niż 70%, a o tym, ile naprawdę możesz wwieźć, decydują przepisy kraju, do którego wracasz (1 litr bez cła w UE i USA, 4 litry w Wielkiej Brytanii).
- Spośród innych gruzińskich napojów warto zamówić lemoniadę estragonową, którą po raz pierwszy przyrządzono w Kutaisi w 1887 r., słoną wodę Borjomi i łagodniejszą Nabeglawi, miejscowy lager oraz herbatę z Gurii.
Czacza to gruzińska wódka z winogron: przezroczysty, mocny destylat ze skórek, pestek i szypułek, które zostają w prasie po zrobieniu wina. Po gruzińsku słowo ჭაჭა oznacza po prostu te wytłoki, więc napój wziął nazwę od surowca i nie ma nic wspólnego z latynoamerykańskim tańcem. Pędzi się ją w każdej winiarskiej wsi, w większości rodzin z winnicą raz w roku rozpala się ogień pod małym miedzianym alembikiem, a niemal każdy przyjezdny dostaje kieliszek w ciągu doby od przylotu, czasem jeszcze przed obiadem.
W tym poradniku opisujemy, jak pędzi się czaczę w domu i w winiarniach, jaką naprawdę ma moc, czym różnią się czacza winogronowa, owocowa i leżakowana w dębie oraz jak Gruzini ją piją i wznoszą nią toasty. Dowiesz się też, gdzie spróbować i kupić dobrą butelkę, ile mniej więcej kosztuje w 2026 r., jakie limity celne i zasady linii lotniczych obowiązują przy wywozie i jak bezpiecznie pić domowe trunki. Na koniec przeglądamy inne gruzińskie napoje, które warto zamówić: lemoniadę estragonową, wody Borjomi i Nabeglawi, piwo i herbatę.
Czym jest czacza? Gruzińska wódka z winogron w skrócie
Czacza należy do rodziny wódek z wytłoków, podobnie jak włoska grappa i francuski marc. Gdy winogrona rozgniata się na wino, stała masa skórek, pestek i szypułek wciąż zawiera cukier i aromat. Gruzini fermentują te resztki i destylują z nich bezbarwny trunek, który pachnie świeżymi winogronami i ma długi, palący finisz. Winiarze tym samym słowem nazywają wytłoki, więc gdy właściciel winiarni mówi, że białe wino spędziło sześć miesięcy na swojej czaczy, ma na myśli długą macerację na skórkach w kwewri, a nie dodatek wódki.
Nazwa jest prawnie chroniona. Czacza jako pierwsza otrzymała gruzińskie oznaczenie geograficzne: 13 grudnia 2011 r. zarejestrowano ją pod numerem 1 na wniosek Ministerstwa Rolnictwa. Specyfikacja wymaga winogron odmian winnych uprawianych w strefach winiarskich kraju, od Kachetii i Kartlii po Imeretię, Raczę, Gurię i Adżarię. Destylacja i butelkowanie muszą się odbywać w Gruzji, nie wolno niczego dodawać, by podnieść zawartość cukru lub alkoholu, a każdy dodatek smakowy trzeba podać na etykiecie. Czacza przeznaczona do sprzedaży musi mieć co najmniej 40% alkoholu. Zwykle jest przezroczysta, choć dopuszcza się bladosłomkowy kolor od drewna.
Ile ma lat? Wino robi się w Gruzji od ok. 8000 lat, ale destylacja pojawiła się znacznie później. Światowa Organizacja Własności Intelektualnej w opisie tego oznaczenia geograficznego podaje, że pierwszą czaczę wyprodukowano ponad tysiąc lat temu. Twierdzenia, że Gruzini destylują wytłoki od 8000 lat, mylą wódkę z winem.
| Czacza w skrócie | Krótka odpowiedź |
|---|---|
| Surowiec | Wytłoczone skórki, pestki i szypułki winogron (wytłoki) |
| Moc | W sklepach co najmniej 40%, zwykle 40–50%; domowa często mocniejsza |
| Kolor | Przezroczysta; po leżakowaniu w dębie od jasno- do ciemnozłotej |
| Wymowa | CZA-cza, z krótkim, ostrym „cz” |
| Status prawny | Gruzińskie oznaczenie geograficzne nr 1, zarejestrowane w 2011 r. |
| Kiedy się ją pędzi | Od późnej jesieni do wiosny, gdy młodemu winu nic już nie grozi |
| Cena w 2026 r. | Ok. 20–60 GEL (ok. 6–20 €) za butelkę fabryczną; ceny przybliżone |
Jak powstaje czacza: wytłoki, miedziany alembik i cierpliwość
Czacza zaczyna się tam, gdzie kończy się wino, a termin zależy od tego, jak to wino zrobiono. W kachetyńskiej metodzie kwewri sok fermentuje ze skórkami, pestkami i częścią szypułek i zostaje na nich przez całą zimę, więc wytłoki wyjmuje się dopiero przy opróżnianiu naczynia, często pod koniec zimy lub wiosną. Tam, gdzie sok wkrótce po zbiorach oddziela się od skórek, rodziny ubijają wytłoki w beczce lub zbiorniku, szczelnie je zamykają i zostawiają do fermentacji na kilka tygodni albo do cieplejszych dni. Dlatego w jednej wsi alembiki rozpala się w listopadzie, a w innej czeka się do marca.
- Napełnianie kotła
Przefermentowane wytłoki trafiają do miedzianego lub stalowego kotła z odrobiną wody, żeby nie przywarły do dna. Na pokrywie jest długa rura, a jej połączenie z kotłem uszczelnia się ciastem lub gliną, żeby nie uciekała para. - Podgrzewanie i skraplanie
Kocioł grzeje się nad ogniem z drewna. Pary alkoholu unoszą się do rury, która przechodzi przez koryto lub beczkę z zimną bieżącą wodą, skraplają się i kapią do słoja. W wielu wsiach cała instalacja stoi co roku przez kilka dni na podwórzu. - Odcinanie frakcji
Staranny gorzelnik odlewa osobno pierwszą, ostro pachnącą strużkę, czyli przedgon, i słabe, oleiste pogony na końcu. Czaczą zostaje tylko czysta środkowa frakcja, czyli serce. - Druga destylacja albo nie
Wiele rodzin przepuszcza pierwszy destylat przez alembik po raz drugi, by uzyskać czystszy i mocniejszy trunek. Przepisy dotyczące chronionej nazwy ograniczają moc surowego destylatu do 75%. - Rozcieńczanie i leżakowanie
Destylat rozcieńcza się wodą do mocy, przy której da się go pić, i odstawia na tygodnie lub miesiące w szkle, stali albo dębowych beczkach. Dąb nadaje mu złoty kolor i wygładza ostre nuty.
Winiarnie postępują tak samo, tylko używają większych miedzianych alembików lub kolumn destylacyjnych, potem filtrują trunek i podają dokładną moc na etykiecie. Czacza z wytwórni miała dobrą renomę już w XIX wieku: oficjalny gruziński portal turystyczny przypisuje braciom Occheli i Dawidowi Saradżiszwilemu czaczę, która zdobywała najwyższe nagrody na międzynarodowych wystawach.
Podczas wycieczki „Winobranie Rtveli” zbierasz i tłoczysz winogrona razem z kachetyńską rodziną, a jeśli w tym tygodniu sąsiad akurat pędzi czaczę, zobaczysz, jak z rury kapią jej pierwsze krople. To prywatna wycieczka, więc odbywa się w wybranym przez ciebie terminie, dla grupy dowolnej wielkości i z przewodnikiem mówiącym w twoim języku.
Jaką moc ma gruzińska czacza?
Większą, niż czuć w smaku. Czacza fabryczna ma od 40 do 50%, czyli tyle co wódka albo więcej, a 40% to ustawowe minimum. Domowej czaczy prawie nikt nie mierzy. To, co nalewają ci na wsi, ma zwykle ok. 45–60%, a świeża partia bywa jeszcze mocniejsza. Gospodarz, który od czterdziestu lat pije rodzinną czaczę, i tak powie, że jest lekka, więc traktuj to jako uprzejmość, a nie odczyt z miernika.
| Napój i porcja | Typowa moc | Czysty alkohol w porcji |
|---|---|---|
| Wino gruzińskie, kieliszek 150 ml | 12–14% | Ok. 18–21 ml |
| Czacza z butelki, kieliszek 50 ml | 40–50% | Ok. 20–25 ml |
| Czacza domowa, kieliszek 50 ml | Ok. 45–60%, czasem więcej | Ok. 23–30 ml |
| Wódka, 50 ml | 40% | 20 ml |
| Gruziński lager, pół litra | Ok. 4,5–5% | Ok. 23–25 ml |
Mówiąc prościej: mały kieliszek czaczy zawiera mniej więcej tyle alkoholu, co pełny kieliszek wina albo pół litra piwa, tyle że wypijasz go w jednym lub dwóch łykach. Kieliszki do czaczy mają w Gruzji zwykle 25–50 ml, a dolewka pojawia się, gdy tylko twój kieliszek opustoszeje.
Czacza winogronowa, owocowa i leżakowana w dębie: rodzaje, których warto spróbować
Ściśle biorąc, chronioną nazwę nosi tylko destylat z winogron. Na co dzień Gruzini nazywają czaczą także wódki owocowe albo używają słowa araki, ogólnej nazwy każdego destylatu. To, co trafia do alembika, zależy od regionu i od tego, co w danym roku obrodziło w ogrodzie.
| Rodzaj | Surowiec | Czego się spodziewać |
|---|---|---|
| Czacza z białych winogron | Wytłoki rkaciteli, mcwane i innych białych odmian, czyli większości zbiorów w Kachetii | Lekka, kwiatowa i czysta; styl na co dzień |
| Czacza z czerwonych winogron | Wytłoki saperawi i innych czerwonych odmian | Często nieco pełniejsza i bardziej owocowa |
| Czacza leżakowana w dębie | Czacza winogronowa leżakowana miesiącami lub latami w dębowych beczkach | Złota, łagodniejsza, bliższa brandy |
| Tutis araki | Dojrzałe morwy | Słodko pachnąca i łagodna; głównie domowa |
| Czacza z feijoi | Feijoa, subtropikalny owoc z Adżarii, Gurii i Megrelii | Perfumowana, tropikalna; specjalność zachodniej Gruzji |
| Inne owoce | Figi, gruszki, pigwy, śliwki lub owoce derenia | Zależy od rodziny |
| Czacza aromatyzowana | Czacza winogronowa nastawiana na estragonie, miodzie, ziołach lub owocach | Łagodniejsza w zapachu; etykieta musi informować o aromatyzowaniu |
Wódki owocowe to głównie domowe wyroby, które pojawiają się na stole, gdy gospodarz chce się pochwalić czymś wyjątkowym. Z czaczą aromatyzowaną i leżakowaną w dębie eksperymentują producenci komercyjni, więc to wśród tych rodzajów znajdziesz najciekawsze butelki do zabrania do domu.
Czacza domowa czy butelkowana: którą wybrać
| Domowa | Butelkowana | |
|---|---|---|
| Kto ją robi | Wiejskie rodziny, pensjonaty i małe winiarnie | Winiarnie i destylarnie |
| Moc | Niemierzona, często ok. 45–60% | Na etykiecie, zwykle 40–50% |
| Smak | Od znakomitego po surowy, zależnie od odcięcia frakcji | Powtarzalny i łagodniejszy; trunek filtrowany |
| Gdzie ją dostać | Nalewana przy stole; na targach w plastikowych butelkach | Supermarkety, sklepy z winem, sklepy winiarni, strefa wolnocłowa na lotnisku |
| Nadaje się do przewozu? | Nie: bez etykiety, często w plastiku | Tak: zamknięta, z podaną mocą |
Na półkach zobaczysz m.in. duże marki: Askaneli, Chateau Mukhrani, Tbilvino, Teliani Valley, Badagoni, Kindzmarauli Corporation i Telavi Wine Cellar, a wiele mniejszych winiarni w Kachetii butelkuje dziś własną czaczę, czystą lub leżakowaną w dębie. Nasza rada na pierwszy raz: domowej czaczy spróbuj przy rodzinnym stole, bo wtedy dokładnie wiesz, kto ją zrobił, a do domu kup butelkę z etykietą z winiarni, która ci się spodobała.
Jak Gruzini piją czaczę: kieliszki, zakąski i toasty
Czaczą podkreśla się ważną chwilę, a nie wypełnia nią całego wieczoru. Najczęściej spotkasz ją w takich sytuacjach:
- Na powitanie. Gospodarz może postawić małe kieliszki z serem, chlebem i kiszonkami, gdy tylko przyjedziesz, nawet przed południem.
- Na koniec degustacji w winiarni, po winach, jako własny trunek rodziny.
- W górskich pensjonatach w zimne dni, czasem nawet do śniadania.
- Na suprze, obok wina. Wielkie toasty wznosi się winem; czacza pojawia się zwykle na początku, na rozgrzewkę, albo pod koniec, gdy tamada wygłosi już najważniejsze toasty.
- Jako domowe lekarstwo. Wielu starszych Gruzinów wciąż robi z niej okłady na bóle, naciera się nią przy przeziębieniu i wypija kieliszek na ciężki żołądek.
Kieliszek jest mały, a trunek wypija się w jednym lub dwóch łykach i od razu zagryza: kiszonymi zielonymi pomidorami lub ogórkami, serem sulguni, chlebem albo zimnymi wędlinami. Czacza z butelki często trafia na stół lodowata, prosto z zamrażarki, a domową nalewa się w temperaturze pokojowej. Do każdego kieliszka mówi się kilka słów, choćby gaumarjos, czyli „zwycięstwo”, kiedy kieliszki idą w górę. Nasz poradnik o gruzińskiej suprze omawia kolejność toastów i rolę tamady; tu obowiązują te same zasady, więc pij, gdy pada toast, a nie na własną rękę.
Jak pić czaczę z umiarem
- Najpierw jedz i nie przestawaj. Czacza na pusty żołądek to najszybszy sposób, by stracić resztę wieczoru.
- Między toastami pij wodę. Na każdym gruzińskim stole stoi woda mineralna i nikt nie będzie miał nic przeciwko, jeśli po nią sięgniesz.
- Przestań, kiedy chcesz. Zakryj kieliszek dłonią albo powiedz sakmarisia, czyli „wystarczy”. Możesz też powiedzieć, że w ogóle nie pijesz, ze względów zdrowotnych, religijnych czy jakichkolwiek innych: każdy przyjmie to ze zrozumieniem.
- Pomyśl o jutrze. Wczesny wyjazd w góry po nocy z czaczą to wyzwanie dla każdego, a upał i wysokość sprawiają, że mocny alkohol działa silniej.
- Nigdy nie prowadź po alkoholu. Limit alkoholu we krwi dla kierowców w Gruzji wynosi 0,3 promila (0,03%), a do jego przekroczenia może wystarczyć jeden kieliszek czaczy. Na naszych wycieczkach kierowca nigdy nie pije, więc ty możesz.
Gdzie spróbować i kupić czaczę w Gruzji
W Tbilisi
Większość tradycyjnych restauracji sprzedaje czaczę na kieliszki albo w półlitrowych karafkach, a bary z winami naturalnymi w Sololaki i na Starym Mieście trzymają kilka butelek od małych producentów na późny wieczór. Coraz więcej barów koktajlowych używa czaczy tam, gdzie spodziewałbyś się ginu lub wódki, często w połączeniu z estragonem albo feijoą. Butelki kupisz w specjalistycznych sklepach z winem, firmowych sklepach większych winiarni albo w dużych sieciach supermarketów, takich jak Carrefour, Spar, Nikora i Goodwill. Na Bazarze Dezerter sprzedawcy dają spróbować domowej czaczy z plastikowych butelek: to dobra zabawa, ale trudno ocenić jakość.
W Kachetii
Czacza smakuje najlepiej tam, gdzie powstała. Wiele rodzinnych winiarni wokół Telavi, Kwareli i Sighnaghi kończy degustację kieliszkiem własnej czaczy, a większe majątki winiarskie sprzedają w swoich sklepach czaczę leżakowaną. Nasz poradnik o najlepszych winiarniach Kachetii wymienia te, które mają czaczę w standardowej degustacji, na przykład Twins Old Cellar w Napareuli. Ogranicz się do dwóch, trzech winiarni dziennie i niech prowadzi ktoś inny.
W Batumi i zachodniej Gruzji
Na zachodzie pędzi się więcej wódek owocowych, a czacza z feijoi i fig pojawia się na targu centralnym w Batumi i w wiejskich pensjonatach w całej Imeretii i Gurii. W Batumi stała kiedyś Wieża Czaczy, wieża zegarowa z 2012 r., z której fontann w określonych godzinach miał tryskać ten trunek. Działały tylko przez krótki czas, a według doniesień wieżę rozebrano w 2024 r., więc nie planuj specjalnie wizyty, żeby ją zobaczyć.
| Co | Przybliżona cena w 2026 r. | Uwagi |
|---|---|---|
| Pół litra czaczy firmowej w restauracji w Tbilisi | Od ok. 13 GEL (ok. 4 €) | Często od rodziny właściciela lub z pobliskiej winiarni |
| Butelka fabryczna w supermarkecie lub sklepie z winem | Ok. 20–60 GEL (ok. 6–20 €) | Sprawdź moc i banderolę akcyzową |
| Rzemieślnicza czacza leżakowana lub aromatyzowana | Ok. 70–115 GEL (ok. 25–40 €) | Mali producenci; dobre butelki na prezent |
| Kieliszek przy rodzinnym stole | Za darmo | Nalewany z gościnności, nigdy na sprzedaż |
Ceny są przybliżone, aktualne na jesień 2026 r., i zależą od producenta oraz pojemności butelki.
Na siedmiodniowej wycieczce „Wino i supra” czacza pojawia się zwykle tak, jak powinna: jako ostatni kieliszek po degustacjach wina z kwewri w rodzinnych winiarniach Kachetii i na stole podczas prawdziwej supry w Sighnaghi, z tamadą i śpiewakami wykonującymi pieśni polifoniczne. Jeśli masz tylko jeden dzień, „Jednodniowa wycieczka winiarska do Kachetii” z Tbilisi obejmuje obiad i degustację wina z kwewri u rodziny winiarzy. Obie wycieczki są prywatne, odbywają się w dowolnym terminie i dla grupy dowolnej wielkości.
Wywóz czaczy: limity celne i zasady linii lotniczych
Sama Gruzja nie ogranicza liczby butelek wywożonych na własny użytek. Liczą się zasady twojej linii lotniczej i kraju, do którego lecisz.
| Przepis | Limit w 2026 r. (sprawdź przed wylotem) |
|---|---|
| Przepisy bezpieczeństwa linii lotniczych | Alkohole powyżej 70% są zakazane w każdym bagażu; 24–70% dozwolone do 5 litrów na osobę, w nieotwieranych opakowaniach detalicznych |
| Bagaż podręczny | Płyny powyżej 100 ml tylko kupione w lotniskowej strefie wolnocłowej, w zaplombowanej torbie zabezpieczającej |
| Przylot do UE | 1 litr mocnego alkoholu powyżej 22% bez cła na osobę od 17 lat |
| Przylot do Wielkiej Brytanii | 4 litry mocnego alkoholu na osobę od 17 lat |
| Przylot do USA | 1 litr bez cła na osobę od 21 lat; więcej po opłaceniu cła, zgodnie z prawem danego stanu |
| Przylot do Kanady | 1,14 litra mocnego alkoholu zamiast limitu na wino lub piwo |
| Przylot do Australii | Łącznie 2,25 litra alkoholu na osobę od 18 lat |
- Kupuj zamknięte butelki z wydrukowaną mocą. Domowy trunek w butelce po wodzie nie spełnia wymogu opakowania detalicznego i mogą ci go odebrać przy odprawie albo w miejscu docelowym.
- Każdą butelkę owiń ubraniami, włóż do foliowej torby i umieść w środku twardej walizki.
- Sklepy wolnocłowe na lotnisku w Tbilisi sprzedają czaczę za kontrolą bezpieczeństwa, jeśli wolisz wziąć ją na pokład. Przy locie z przesiadką nie otwieraj torby zabezpieczającej, dopóki nie wylądujesz w miejscu docelowym.
Nasz poradnik o wizach i zasadach wjazdu podaje gruzińskie limity dla przyjezdnych, a poradnik o gruzińskim winie wyjaśnia, jak pakować butelki wina.
Czy domowa czacza jest bezpieczna? Metanol i inne zagrożenia
Czaczę od rodziny, która pędzi ją od pokoleń, pije się bezpiecznie w całej Gruzji każdego dnia. Problemy biorą się z niedbałej destylacji, trunków niewiadomego pochodzenia i zwykłej przesady.
Każda wódka owocowa i winogronowa zawiera trochę metanolu, który powstaje z pektyn w skórkach, dlatego destylaty z wytłoków mają go więcej niż wódki zbożowe. Dobry gorzelnik ogranicza jego ilość, używając zdrowych, świeżych wytłoków i starannie odcinając frakcje. Poważne zatrucia zdarzają się rzadko i zwykle wiążą się z trunkiem źle zrobionym albo z dolanym spirytusem przemysłowym, dlatego nie kupuj butelek bez etykiety od nieznajomych przy drodze.
- Poznaj objawy ostrzegawcze. Zatrucie metanolem często daje o sobie znać od 12 do 24 godzin po wypiciu: silnym bólem głowy, nudnościami, bólem brzucha, przyspieszonym oddechem i zamazanym lub „śnieżącym” widzeniem. Każdy, kto ma takie objawy, musi szybko trafić do szpitala: dzwoń pod 112, numer alarmowy w Gruzji.
- Pytaj o moc i nalewaj po trochu. Drugi kieliszek zawsze można wypić, a pierwszego nie da się cofnąć.
- Zrezygnuj z czaczy, jeśli jesteś w ciąży albo przyjmujesz leki, których nie wolno łączyć z alkoholem, a także przed jazdą w góry czy długą wędrówką.
- W upale i na wysokości pij dużo wody, bo tam kieliszek uderza do głowy mocniej niż w domu.
Inne gruzińskie napoje: lemoniada, woda mineralna, piwo i herbata
W Gruzji na pierwszym miejscu jest wino, a nasz poradnik o gruzińskim winie opisuje kwewri, wino bursztynowe i odmiany winorośli. Oto inne gruzińskie napoje, które zobaczysz niemal na każdym stole.
| Napój | Co to jest | Gdzie spróbować |
|---|---|---|
| Tarchuna | Słodki gazowany napój estragonowy, zwykle jaskrawozielony | W każdej restauracji i sklepie |
| Wody Lagidze | Syrop owocowy lub ziołowy mieszany z wodą sodową przy ladzie | Kawiarnie w dawnym stylu w Tbilisi |
| Borjomi | Słona, mocno zmineralizowana, naturalnie gazowana woda | Na każdym stole; przy źródle w Borjomi |
| Nabeglawi | Lżejsza woda gazowana z Gurii | Na każdym stole |
| Gruzińskie piwo | Głównie jasny lager; w miastach piwa rzemieślnicze; w górach piwo domowe | Do chinkali, w piwiarniach |
| Gruzińska herbata | Czarna i zielona herbata z zachodu kraju; w górach herbaty ziołowe | Pensjonaty, plantacje herbaty w Gurii |
| Gruzińska brandy | Destylat z wina leżakowany w dębie, sprzedawany jako konyaki | Po kolacji; butelki na prezent |
Tarchuna i wody Lagidze
Gruzińska lemoniada to nie sok z cytryny z cukrem, tylko słodki gazowany napój w kilkunastu smakach. Najbardziej znana jest tarchuna z estragonem, o lekko anyżowym smaku, zwykle barwiona na jaskrawą zieleń. Jej historia zaczyna się w Kutaisi, gdzie w 1887 r. młody aptekarz Mitrofane Lagidze zaczął mieszać wodę sodową z syropami, które sam przyrządzał z owoców i ziół, między innymi z estragonu. W 1906 r. przeniósł się do Tbilisi i otworzył sklep przy Alei Rustawelego, a wody Lagidze przez cały okres radziecki pozostały miejskim przysmakiem.
Dziś Natakhtari, Zedazeni i Kazbegi butelkują lemoniady o smakach takich jak estragon, gruszka, śmietanka (nagebi), feijoa, winogrona saperawi i cytryna. Jeśli chcesz spróbować oryginału, znajdź lokal, w którym syrop miesza się z wodą sodową na zamówienie; tak wciąż robi kawiarnia Lagidze Waters w Tbilisi, a zimna szklanka świetnie pasuje do gorącego chaczapuri.
Borjomi, Nabeglawi i inne wody mineralne
Woda mineralna to napój, po który Gruzini sięgają najczęściej. Woda Borjomi z uzdrowiska o tej samej nazwie, ok. 160 km na zachód od Tbilisi, jest naturalnie gazowana, dość słona i mocno zmineralizowana. Wielu ludzi przysięga, że pomaga przy tłustym jedzeniu i rano po uczcie; inni potrzebują kilku prób, by ją polubić. W Parku Centralnym w Borjomi możesz za darmo napełnić butelkę w pawilonie nad źródłem, gdzie woda wypływa ciepła, o temperaturze ok. 38–41°C.
Nabeglawi (pisana też Nabeghlavi lub Nabeglavi) pochodzi ze źródła w zalesionych podgórzach Gurii i jest butelkowana od 1958 r. Jest lżejsza i mniej słona, dlatego w wielu domach to codzienna woda do stołu. Inne wody gazowane to Sairme z Imeretii i Likani z doliny Borjomi, a resztę lodówki wypełniają wody niegazowane, takie jak Bakuriani i Sno. W Tbilisi i większych miastach woda z kranu jest uzdatniana i zasadniczo nadaje się do picia.
Gruzińskie piwo i domowe piwo z gór
Gruzini piją dużo zimnego lagera, głównie z dużych browarów Natakhtari, Zedazeni, Kazbegi i Argo, a półlitrowy kufel piwa z beczki trafia na stół niemal do każdego talerza chinkali. Dziś w Tbilisi i Batumi działają też browary rzemieślnicze, które serwują IPA, stouty i piwa niefiltrowane. Piwem nie wznosi się toastów: według dawnego przesądu toast wzniesiony piwem jest przeznaczony dla wroga, więc gdy tamada wstaje, przejdź na wino lub wodę.
W wysokich dolinach Chewsuretii, Pszawi i Tuszetii, gdzie jęczmień rósł dużo lepiej niż winorośl, rodziny warzą własne piwo na święta przy sanktuariach i wiejskie uczty. W sklepach go nie znajdziesz, ale latem w pensjonacie w Szatili czy Omalo mogą ci nalać szklankę.
Gruzińska herbata i herbaty ziołowe
Gruzja była kiedyś dużym producentem herbaty. Krzewy sadzono w Gurii od połowy XIX wieku, a w latach 90. XIX wieku powstały duże plantacje w Czakwi koło Batumi, gdzie uprawą kierował chiński mistrz herbaciany Lau Jen Jau. W czasach radzieckich plantacje Gurii, Adżarii, Megrelii i Imeretii dostarczały większość herbaty w ZSRR, a w latach 90. XX wieku przemysł herbaciany upadł. Małe rodzinne plantacje, wiele z nich w okolicach Ozurgeti w Gurii, produkują dziś ręcznie zbierane herbaty czarne i zielone, których możesz spróbować na miejscu. W górskich pensjonatach częściej poczęstują cię herbatą ziołową z tymianku, mięty albo dzikiej róży, a do tego domowymi konfiturami.
Gruzińska brandy
Gruzińska brandy, sprzedawana jako konyaki, to inny trunek niż czacza: destyluje się ją z wina, a nie z wytłoków, i latami leżakuje w dębie. Tradycja sięga Dawida Saradżiszwilego, który w 1884 r. założył w Tbilisi swoją wytwórnię brandy, a butelka starej brandy to klasyczny prezent.
Czacza i gruzińskie napoje: najczęstsze pytania
Z czego robi się czaczę?
Z wytłoków winogronowych, czyli wszystkiego, co zostaje w prasie po odciśnięciu soku: skórek, pestek i kawałków szypułek. Wytłoki się fermentuje, a potem destyluje, zwykle w miedzianym alembiku. Czaczą nazywa się też domowe wódki z morwy, fig, gruszek lub feijoi, ale chronioną gruzińską nazwę nosi tylko destylat z winogron.
Jaką moc ma gruzińska czacza?
Zgodnie z prawem czacza butelkowana musi mieć co najmniej 40%, a na większości etykiet widnieje od 40 do 50%. Domowej czaczy rzadko ktoś mierzy, a jej moc często wynosi ok. 45–60%. Kieliszek 50 ml zawiera mniej więcej tyle alkoholu, co pełny kieliszek wina.
Czy czacza to to samo co grappa albo wódka?
Najbliżej jej do grappy, bo obie to destylaty z wytłoków winogronowych. Wódkę robi się zwykle ze zboża lub ziemniaków i destyluje do neutralnego spirytusu, a czacza zachowuje zapach winogron. Gruzini czasem nazywają czaczę wódką winogronową i stąd bierze się to pomieszanie.
Jak smakuje czacza?
Dobra czacza jest wytrawna i czysta, z winogronowym, lekko kwiatowym aromatem i ciepłym finiszem. Czacza leżakowana w dębie jest złota i łagodniejsza, z nutami wanilii i suszonych owoców. Źle zrobiona czacza pachnie rozpuszczalnikiem i pali w gardle aż do żołądka, a ty możesz ją spokojnie zostawić.
Jak pije się czaczę w Gruzji?
Z małego kieliszka, po toaście, od razu zagryzając. Czaczę z butelki często podaje się lodowatą, a domową w temperaturze pokojowej. Można pić małymi łykami, nikt nie oczekuje, że dotrzymasz tempa gospodarzowi, a dłoń nad kieliszkiem oznacza, że masz dość.
Czy można przywieźć czaczę z Gruzji?
Tak, w zamkniętych butelkach z etykietą, zapakowanych do bagażu rejestrowanego. Linie lotnicze nie przewożą alkoholi mocniejszych niż 70%, a tych o mocy od 24 do 70% pozwalają zabrać do 5 litrów na osobę. O tym, ile wwieziesz bez cła, decydują przepisy twojego kraju: w 2026 r. to 1 litr w UE i USA oraz 4 litry w Wielkiej Brytanii.
Czy domowa czacza jest bezpieczna?
Czacza od gospodarza, który robi ją co roku, jest na ogół bezpieczna i pije się ją w całej Gruzji. Unikaj trunków bez etykiety od nieznanych sprzedawców, nalewaj małe porcje i zagryzaj. Silny ból głowy, wymioty lub zamazane widzenie kilka godzin po wypiciu wymagają natychmiastowej pomocy w szpitalu, więc dzwoń pod 112.
Jakie gruzińskie napoje oprócz wina są najpopularniejsze?
Woda mineralna, przede wszystkim Borjomi i Nabeglawi, stoi na każdym stole, a tarchuna, zielona lemoniada estragonowa, to ulubiony napój bezalkoholowy. Listę uzupełniają lager z browarów Natakhtari, Zedazeni i Kazbegi, herbata z zachodniej Gruzji, czacza i leżakowana w dębie gruzińska brandy.



















