Dmanisi
Stanowisko archeologiczne, gdzie pod ruinami średniowiecznego miasta i jego katedry znaleziono czaszki wczesnych ludzi sprzed 1,8 mln lat.
DmanisiZdjęcie: Mehman Ibragimov, CC BY-SA 4.0Dmanisi to jedno z najważniejszych miejsc na świecie dla poznania ewolucji człowieka. Na cyplu nad rzekami Maszawerą i Pinezauri, pod ruinami średniowiecznego miasta, archeolodzy znaleźli pięć czaszek wczesnych ludzi i inne skamieniałości sprzed 1,85–1,77 mln lat, jedne z najstarszych znanych szczątków człowieka poza Afryką. Dowiodły one, że pierwsi ludzie wyszli z Afryki wcześniej, niż dotąd sądzono. Dziś stanowisko jest muzeum-rezerwatem zarządzanym przez Gruzińskie Muzeum Narodowe: możesz przejść się po średniowiecznym mieście i obejrzeć teren wykopalisk.
Samo średniowieczne miasto też robi wrażenie. Mury obronne, cerkwie, cmentarze, warsztaty i łaźnie zajmują ok. 13 ha, dalej leży przedmieście, a na południowym krańcu cypla wznosi się cytadela z pałacem. W samym środku stanowiska wciąż stoi katedra Sioni w Dmanisi, wczesnośredniowieczna bazylika z XIII-wiecznym narteksem. Muzeum na miejscu pokazuje ponad 2300 znalezisk i jest czynne sezonowo, mniej więcej od maja do października. Część skamieniałości homininów można zobaczyć w Muzeum Narodowym w Tbilisi.
Historia
Najstarsza wzmianka o Dmanisi pochodzi z IX wieku, gdy miastem władali arabscy emirowie Tbilisi. W latach 80. XI wieku zdobyli je Turcy seldżuccy, a w latach 1123–1125 odbili je królowie Gruzji Dawid IV Budowniczy i Dymitr I. Miasto rozkwitało w XII i XIII wieku, w XIV wieku spustoszył je Timur Chromy, a w 1486 r. złupili je Turkmeni, po czym już nigdy się nie podniosło. Podczas wykopalisk w średniowiecznym mieście w 1991 r. odkryto żuchwę hominina, a w latach 1999–2005 – czaszki.
Co zobaczyć i co robić
- Zobacz, gdzie znaleziono skamieniałości wczesnych ludzi sprzed 1,8 mln lat
- Zwiedź muzeum przy stanowisku i obejrzyj znaleziska z wykopalisk
- Przejdź się po ruinach średniowiecznego miasta, cytadeli i łaźni
- Wejdź do katedry Sioni w Dmanisi z XIII-wiecznym narteksem
- Spójrz w dół, w wąwozy Maszawery i Pinezauri
Jak zwiedzać
Dojazd
Stanowisko leży koło wsi Patara Dmanisi, ok. 85 km na południowy zachód od Tbilisi, mniej więcej 1,5–2 godz. samochodem przez Marneuli i Bolnisi. Samo miasteczko Dmanisi jest ok. 12 km dalej na zachód.
Kiedy jechać
Maj–październik, gdy muzeum jest czynne. Potrzebny czas: 2–3 godz.
- Tego samego dnia zobacz też katedrę Sioni w Bolnisi i cerkiew Cugrugaszeni.
- Cypel jest odsłonięty; latem weź kapelusz i wodę.
- Ścieżki wśród ruin są nierówne, więc załóż solidne buty.
- Przed wyjazdem sprawdź, w jakim sezonie i w które dni muzeum jest czynne.
Dmanisi – pogoda
Dane klimatyczne: Bolnisi, 21 km stąd. Najcieplej jest w sierpniu (31° w dzień), najzimniej w styczniu (−2° w nocy); w ciągu roku spada 510 mm deszczu. Najlepsze miesiące: wrz.
Dmanisi: najczęstsze pytania
Co znaleziono w Dmanisi?
Archeolodzy znaleźli pięć czaszek wczesnych ludzi, żuchwy i inne kości sprzed ok. 1,8 mln lat, a także kamienne narzędzia i skamieniałości zwierząt. To jedne z najstarszych skamieniałych szczątków człowieka odkrytych poza Afryką.
Czy Dmanisi jest na liście światowego dziedzictwa UNESCO?
Jeszcze nie. Stanowisko archeologiczne hominidów w Dmanisi znajduje się od 2007 r. na liście informacyjnej UNESCO.
Więcej w naszych poradnikach
Zdjęcie: georgia.travelDwanaście wycieczek ze stolicy, od Mcchety i Kazbegi po Sighnaghi, Uplisciche i Dawit Garedżę: odległości, sposoby dojazdu i podpowiedź, gdzie warto zostać na noc.
Zdjęcie: georgia.travelSprawdź, ile w 2026 r. kosztują bilety do Jaskini Prometeusza, Kanionu Martvili, Gruzińskiego Muzeum Narodowego i Wardzi, przejazdy kolejkami linowymi w Tbilisi i wstęp do kilkudziesięciu innych atrakcji. Do tego godziny otwarcia, bilety łączone i darmowe alternatywy.
Zdjęcie: Dario Tortora from Milan, Italy, CC BY-SA 2.0Jak w 2026 r. połączyć Gruzję z Armenią i Azerbejdżanem: które granice są otwarte, trzy przejścia do Armenii, jak dostać się do Baku, przykładowe trasy i ile dni na to potrzeba.
Zdjęcie: Kober, Domena publicznaWszystko, czego szukasz przed wyjazdem do Gruzji, sprawdzone w oficjalnych źródłach: flaga, język, lari, religia, +995, strefa czasowa, gniazdka, święta i mieszkańcy.
Zdjęcie: Irakli Chumburidze, CC BY-SA 2.0Naucz się czytać alfabet gruziński: każda litera z wymową, głoski ejektywne, których nie zna polszczyzna, wyjaśnienie, dlaczego nie ma wielkich liter, i cerkwie, w których narodziło się gruzińskie pismo.
Zdjęcie: georgia.travelDwanaście miejsc, do których dociera ułamek odwiedzających Gruzję: od winiarni Raczy i wież Chewsuretii po jeziora Dżawachetii. Do tego czas dojazdu, pory roku, uczciwie opisane minusy i trzy trasy na drugą podróż.
Miejsca w pobliżu
Dmanisi: odległości w linii prostej.





