Aczma: przepis
აჩმა
Domowy przepis na aczmę: cienkie płaty ciasta na jajkach, w większości zanurzane na chwilę we wrzątku, przekłada się roztopionym masłem i słonym serem, a potem zapieka, aż wierzch zrobi się chrupiący, a warstwy w środku pozostaną miękkie. Jedna forma pokrojona w kwadraty wystarczy dla ośmiu osób.
Przepis zespołu Maspindzeli z Tbilisi · Zaktualizowano: 8 listopada 2026 · Adżaria; dziś pieczona w całej Gruzji
Pełny przepis z harmonogramem, minutnikami i miarami USA: maspindzeli.ge/pl/przepisy/aczma-przepis/
Z tego przepisu na aczmę zrobisz warstwowy placek z serem, który w Adżarii piecze się na dużych blachach i sprzedaje w kwadratowych porcjach. W przeciwieństwie do innych chaczapuri nie jest to chleb: proste ciasto z mąki, jajek i wody rozwałkowuje się na bardzo cienkie płaty, większość z nich na chwilę wrzuca do wrzątku jak makaron, a potem układa w formie, przekładając roztopionym masłem i startym serem. W piekarniku wierzch robi się chrupiący i złoty, a warstwy pod nim zostają miękkie, przełożone ciągnącym się serem. W kartach dań pojawia się czasem jako achma chaczapuri, a turyści często nazywają ją gruzińską lazanią, choć nie ma w niej ani sosu, ani mięsa.
W Adżarii aczmę uważa się za miejscową potrawę, a oficjalny portal turystyczny Gruzji zalicza ją do kuchni adżarskiej, choć kilku autorów piszących o kuchni wywodzi ją z sąsiedniej Abchazji. Bez względu na to, gdzie powstała, dawno już się rozpowszechniła: sprzedają ją piekarnie i kawiarnie z chaczapuri w całej Gruzji, a nasz poradnik o chaczapuri porównuje ją z innymi odmianami.
Gruzini jedzą ją na ciepło, pokrojoną w kwadraty: rano kawałek do herbaty lub kawy, w porze obiadu porcja z piekarni, a dla gości cała blacha. Upiecz ją raczej w wolne popołudnie niż w zabiegany dzień powszedni. Jeśli zastanawiasz się, jak zrobić aczmę w domu i nie porwać przy tym każdego płata, w przepisie poniżej pokazujemy, jak zorganizować proste stanowisko do gotowania, i wyjaśniamy, jak obchodzić się z miękkim ciastem.
Harmonogram: co i kiedy robić
2 godz. 35 min od początku do podania na stół · 1 godz. 33 min aktywnej pracy · 40 min oczekiwania
Każdy pasek to jeden krok. Aktywna praca Oczekiwanie, kiedy pracę wykonuje za ciebie piekarnik, garnek albo ciasto. Kroki, które przypadają na czas oczekiwania, wykonuje się równolegle.
Przepis
Aczma
Składniki
Ciasto
Ser i masło
Do gotowania płatów
Do posmarowania (opcjonalnie)
Ilości są przeliczone. Czas pozostaje mniej więcej ten sam, ale zawartość większego garnka nieco dłużej dochodzi do wrzenia.
Zawiera: gluten (pszenica), mleko, jaja.
Co będzie potrzebne
- Forma do pieczenia ok. 23 x 33 cm, głęboka na co najmniej 5 cm (metalowa, szklana lub ceramiczna)
- Najszerszy duży garnek, jaki masz, o pojemności co najmniej 4 litrów
- Duża miska zimnej wody, najlepiej z lodem
- Długi wałek i stolnica oprószona mąką
- Siatkowa szumówka albo duża łyżka cedzakowa
- Pędzelek kuchenny
- Dwie czyste ściereczki kuchenne
- Mały rondelek do roztopienia masła
- Ostry nóż i łopatka
Przygotowanie
- Zagnieć zwarte ciasto15 min aktywnej pracy· zacznij tutaj
W dużej misce roztrzep jajka z solą, a potem wmieszaj trzepaczką letnią wodę. Dodawaj mąkę po garści, mieszając najpierw widelcem, a potem ręką; łyżkę wody więcej dolej tylko wtedy, gdy suche okruchy nie chcą się połączyć. Wyrabiaj ciasto na stolnicy przez ok. 10 minut, aż stanie się gładkie i zwarte, a po naciśnięciu palcem będzie powoli wracać do kształtu. Powinno być sztywniejsze od ciasta chlebowego i przypominać raczej ciasto na świeży makaron.
- Odstaw ciasto30 min oczekiwania· początek: +15 min
Zawiń kulę ciasta w folię spożywczą albo zostaw ją w misce przykrytej odwróconym talerzem i odstaw na 30 minut w temperaturze pokojowej. Ciasto odpocznie, więc później da się je cienko rozwałkować i nie będzie się kurczyć.
- Przygotuj ser i masło12 min aktywnej pracy· początek: +17 min, w trakcie kroku 2
Zetrzyj ser sulguni na tarce o grubych oczkach, pokrusz ser imeretyński i wymieszaj oba, a potem spróbuj szczypty: mieszanka powinna być wyraźnie słona, bo w cieście prawie nie ma soli. Podziel ją na trzy równe porcje. Roztop masło na małym ogniu, posmaruj odrobiną dno i boki formy, a resztę trzymaj w cieple, żeby masło pozostało płynne.
- Przygotuj stanowisko do gotowania6 min aktywnej pracy· początek: +29 min, w trakcie kroku 2
W najszerszym garnku zagotuj wodę z solą i olejem, a potem przykryj go i utrzymuj wodę na granicy wrzenia, dopóki nie rozwałkujesz płatów. Obok kuchenki ustaw w tej kolejności: dużą miskę zimnej wody (z lodem, jeśli go masz), rozłożoną płasko czystą ściereczkę i wysmarowaną masłem formę. Jeśli każdy płat przechodzi kolejno przez te trzy miejsca, w kuchni nie robi się bałaganu.
- Rozwałkuj i ułóż spodni płat8 min aktywnej pracy· początek: +45 min
Podziel ciasto na dwa większe kawałki po ok. 130 g i sześć mniejszych po ok. 85 g i trzymaj je pod przykryciem. Na oprószonej mąką stolnicy rozwałkuj jeden duży kawałek na cienki prostokąt o wymiarach ok. 30 x 40 cm. Nawiń go luźno na wałek i rozwiń w formie tak, żeby przykrył dno i wchodził na boki na wysokość 3–4 cm, a potem posmaruj go masłem. Tego płata nie gotujesz.
- Rozwałkuj sześć wewnętrznych płatów18 min aktywnej pracy· początek: +53 min
Każdy mniejszy kawałek rozwałkuj mniej więcej na wielkość formy i na grubość ok. 1 mm, tak cienko, żeby prześwitywały przez niego zarysy palców. Oprósz go mąką, złóż luźno na cztery i odłóż pod ściereczkę, układając płaty jeden na drugim, a w tym czasie rozwałkuj pozostałe. Postrzępione brzegi nie mają znaczenia, bo ugotowane płaty są miękkie i łatwo je zebrać tak, żeby pasowały do formy.
- Obgotuj, schłodź i układaj warstwy21 min aktywnej pracy· początek: +1 godz. 11 min
Gdy woda mocno wrze, rozłóż jeden płat, przewieś go przez wałek i opuść do garnka; po 30–60 sekundach, kiedy się nadmie i wypłynie, wyjmij go szumówką i zanurz na pół minuty w zimnej wodzie. Odczekaj, aż obcieknie, odsącz go na ściereczce, ułóż w formie i posmaruj masłem. Pierwszy, trzeci i piąty ugotowany płat posyp porcją sera, a drugi, czwarty i szósty zostaw tylko z masłem. Kiedy dojdziesz do piątego płata, włącz piekarnik i nastaw go na 200 °C / 390 °F (180 °C / 355 °F z termoobiegiem).
- Zamknij wierzch i pokrój10 min aktywnej pracy· początek: +1 godz. 32 min
Drugi duży kawałek rozwałkuj na płat nieco większy od formy i bez gotowania połóż go na warstwach. Wsuń jego brzegi w dół wzdłuż boków, zawiń na niego brzegi spodniego płata i delikatnie dociśnij dookoła, żeby zamknąć ser w środku. Posmaruj wierzch resztą masła, a potem ostrym nożem pokrój całość aż do dna na 8 dużych lub 12 mniejszych kwadratów.
- Upiecz40 min oczekiwania· początek: +1 godz. 42 min
Piecz 20 minut na dolnym poziomie piekarnika, a potem przestaw formę na środkowy poziom na kolejne 20 minut, aż wierzch będzie głęboko złotobrązowy, a masło zacznie bulgotać przy brzegach. Jeśli chcesz, żeby wierzch był bardziej błyszczący i ciemniejszy, po 25 minutach posmaruj go żółtkiem roztrzepanym z mlekiem. Gdy aczma rumieni się za szybko, przykryj formę luźno arkuszem folii aluminiowej.
- Daj jej chwilę odpocząć10 min oczekiwania· początek: +2 godz. 22 min
Zostaw aczmę w formie na 10 minut. Roztopiony ser nieco tężeje, dzięki czemu kwadraty wychodzą w całości, zamiast się rozjeżdżać.
- Wyjmij i podawaj3 min aktywnej pracy· początek: +2 godz. 32 min
Jeszcze raz przeciągnij nożem wzdłuż nacięć i wyjmij kwadraty łopatką. Podawaj na ciepło.
Około 690 kcal na porcję (1 z 8, duży kwadrat). To szacunek na podstawie standardowych wartości dla składników, a nie wynik badań laboratoryjnych.
Każdy kwadrat wyjmuj w całości łopatką, żeby warstwy się nie rozsunęły, i jedz widelcem, póki ser jest jeszcze miękki i ciągnie się nitkami. Chrupiący wierzch przecinaj, a nie odrywaj, bo inaczej rozkruszy się na kawałki, a nadzienie się wysunie.
Wskazówki, zamienniki i warianty
Wskazówki od gospodarza
- Każdy płat przenoś do garnka przewieszony przez wałek, a nie w rękach. Tak cienki surowy płat rozciąga się i rwie pod własnym ciężarem, a z wałka zsuwa się do wody jednym płynnym ruchem.
- Woda musi cały czas gwałtownie wrzeć, a płaty gotuj pojedynczo. W wodzie, która tylko lekko mruga, ciasto opada na dno, przywiera do garnka i robi się kleiste.
- Dziury w ugotowanych płatach to żadna katastrofa: połóż na nie oderwany kawałek ciasta i układaj dalej. W całości muszą zostać tylko dwa niegotowane płaty, spodni i wierzchni, bo to one trzymają ser w środku.
- Dokładnie odsączaj każdy ugotowany płat. Woda, która trafi do formy, sprawi, że środek rozmięknie, a masło nie pokryje warstw, dlatego trzymaj każdy płat nad miską, aż krople zaczną kapać rzadziej, a potem osusz go na ściereczce.
- Pokrój aczmę w kwadraty, zanim wstawisz formę do piekarnika. Upieczony wierzch kruszy się pod nożem i wypycha miękkie warstwy na boki, a surowy upiecze się w równe porcje, które łatwo wyjąć.
- Masła daj więcej, niż wydaje się rozsądne. Podczas pieczenia spływa przez nacięcia, smaży spód i nasącza wewnętrzne płaty; sucha aczma smakuje jak gotowana mąka.
Warianty i zamienniki
- Ser poza Gruzją: zamiast dwóch gruzińskich serów użyj 450 g mozzarelli o niskiej zawartości wody, startej z bloku, i 250 g pokruszonej fety. Mozzarella dobrze się topi i długo ciągnie, a feta daje słoność i kwaskowy posmak. Gotowy starty ser z torebki jest obsypany skrobią i słabo się topi, a świeże kulki mozzarelli oddają wodę do warstw. W sklepach z żywnością rosyjską lub ukraińską często dostaniesz suluguni i bryndzę, które są jeszcze bliższe oryginałowi.
- Ciasto na matsoni: niektórzy gruzińscy kucharze zamiast wody dodają do ciasta tyle samo matsoni albo jogurtu naturalnego. Płaty wychodzą wtedy nieco delikatniejsze i lekko kwaskowe.
- Kremowe nadzienie: przed układaniem warstw wmieszaj do startego sera ok. 100 g kwaśnej śmietany lub matsoni, tak jak w niektórych domowych przepisach. Środek będzie bardziej miękki i treściwy, bliższy sosowi serowemu.
- Pofałdowany wierzch, jak w wielu piekarniach: ugotuj także górny płat i połóż go luźnymi fałdami, a potem zawiń na niego brzegi spodniego płata. Grzbiety fałd rumienią się i chrupią, a zagłębienia zostają miękkie; nie musisz też rozwałkowywać równego prostokąta na wierzch.
- Maszynka do makaronu: sześć wewnętrznych kawałków rozwałkuj na ustawieniu o jeden stopień grubszym od najcieńszego. Paski będą węższe od formy, więc na każdą warstwę ułóż dwa lub trzy obok siebie, tak żeby zachodziły na siebie na szerokość palca. Spodni i wierzchni płat rozwałkuj ręcznie, bo muszą być szerokie.
- Z mięsem lub zieleniną: w rzadszych wersjach ugotowane płaty przekłada się mieloną wołowiną usmażoną z adżiką albo serem wymieszanym z posiekanymi liśćmi buraka, koperkiem i zieloną cebulką. Klasyczna aczma ogranicza się do sera i masła.
Z czym podawać
- Czarna herbata lub kawa, gdy aczma jest na śniadanie
- Sałatka z pomidorów, ogórków, zielonej cebulki i świeżych ziół
- Gruzińskie kiszonki (mżawe), które przełamują maślany smak
- Grillowane mięso lub ryba i dużo warzyw, gdy aczma jest jednym z wielu dań na suprze
- Lekkie białe colikouri albo czchaweri ze wzgórz Adżarii i Gurii
Przygotowanie z wyprzedzeniem i przechowywanie
Aczma lepiej znosi odgrzewanie niż większość chlebów z serem, więc pełna forma nigdy się nie zmarnuje. Po ostygnięciu przykryj formę i wstaw do lodówki; bez problemu wytrzyma tam 3 dni. Kwadraty podgrzewaj pod folią w 180 °C / 355 °F przez ok. 15 minut, a na ostatnie 5 minut odkryj, żeby wierzch znów zrobił się chrupiący; w mikrofalówce skórka mięknie. Jeśli chcesz przygotować aczmę wcześniej, złóż ją i pokrój, przykryj i wstaw na noc do lodówki, jak robi to kilku gruzińskich kucharzy, a następnego dnia piecz ją prosto z lodówki ok. 10 minut dłużej. Upieczone i zawinięte kwadraty przechowasz w zamrażarce przez dwa miesiące; wkładaj je jeszcze zamrożone, pod przykryciem, do piekarnika nagrzanego do 180 °C / 355 °F na ok. pół godziny.
Maspindzeli Travel, Tbilisi · prywatne wycieczki i lekcje gotowania w Gruzji · maspindzeli.ge · WhatsApp +995 598 74 74 54 · hello@maspindzeli.ge









