Strona główna›Przewodnik›Kuchnia i wino
Kuchnia i wino

Czurczchela, gruziński przysmak z orzechów włoskich: jak powstaje i gdzie ją kupić

Czurczchele wiszące na straganie w TbilisiZdjęcie: Alexey Komarov, CC BY-SA 4.0
Spis treści
Najważniejsze w skrócie
  • Czurczchela to gruziński przysmak: orzechy nawleka się na nitkę, kilka razy zanurza w moszczu winogronowym zagęszczonym mąką, a potem sznury wiesza się do wyschnięcia, aż powstanie ciągnąca się laska, zwykle długości 20–35 cm.
  • Najbardziej znana jest wersja z Kachetii: połówki orzechów włoskich w masie tatara zagęszczonej mąką pszenną; w Imeretii, Gurii i Megrelii wolą orzechy laskowe i mąkę kukurydzianą, a w Raczy dodaje się suszone owoce i pestki dyni.
  • Nowa partia powstaje po rtveli, czyli winobraniu, dlatego październik i listopad to najlepsze miesiące na miękką, świeżą czurczchelę, choć suszoną sprzedaje się przez cały rok.
  • W 2026 r. za laskę zapłacisz ok. 3–5 GEL (ok. 0,9–2 €) na Bazarze Dezerter w Tbilisi i nieco więcej w sklepach z pamiątkami na Starym Mieście; traktuj te ceny jako orientacyjne.
  • Owinięta w bawełnianą tkaninę lub papier czurczchela wytrzymuje całe miesiące, nie zawiera mięsa ani nabiału i dobrze znosi podróż samolotem do domu, ale niektóre kraje, np. Australia, wymagają zgłaszania orzechów.

Czurczchela to najbardziej lubiany tradycyjny gruziński przysmak: orzechy włoskie lub laskowe nawleczone na nitkę, warstwa po warstwie pokrywane sokiem winogronowym, który gotuje się z mąką, aż zgęstnieje, i suszone, aż zaczną przypominać guzowatą złotą lub purpurowobrązową świecę. Smakuje jak skoncentrowane winogrona, a w każdym kęsie chrupie orzech; klasyczny przepis nie przewiduje masła, jajek ani mleka. Pęki czurczcheli wiszą na każdym gruzińskim targu i na przydrożnych straganach w całej winiarskiej części kraju.

Najlepiej spróbować jej jesienią, bo zaraz po rtveli, czyli winobraniu, rodziny gotują nową partię ze świeżego moszczu. W tym poradniku opisujemy, jak powstaje czurczchela, czym różni się wersja kachetyńska od imeretyńskiej, gdzie kupić dobre sznury w Tbilisi i po drodze, ile mniej więcej kosztuje w 2026 r., jak ją przechowywać i przewieźć samolotem do domu, jak zrobić ją samodzielnie i których innych gruzińskich słodyczy warto spróbować.

Czym jest czurczchela?

Czurczchela (ჩურჩხელა, wymawiane mniej więcej „CZURCZ-che-la”) to rząd orzechów nawleczonych na bawełnianą nitkę i raz po raz zanurzanych w gorącej masie z soku winogronowego i mąki, aż powłoka osiągnie grubość kilku milimetrów. Po wyschnięciu z wierzchu robi się matowa i zwarta, a w środku pozostaje miękka – jak gęsta galaretka owocowa otulająca orzechy.

Według zarejestrowanej w Gruzji specyfikacji standardowa laska ma od 20 do 35 cm długości i od 1,5 do 4 cm średnicy, a w środku zawiera orzechy włoskie, laskowe, migdały, pestki dyni lub suszone owoce. Gruzini jedzą ją do herbaty, zabierają w długie podróże samochodem i na wędrówki, podają też na Nowy Rok i Boże Narodzenie. Nie zawiera mięsa, nabiału ani jajek, więc jest także przysmakiem na czas postu.

Czurczchela w skrócieKrótka odpowiedź
Główne składnikiOrzechy, sok winogronowy i mąka (pszenna na wschodzie, kukurydziana na zachodzie)
SezonNajświeższa od końca września do listopada; w sprzedaży przez cały rok
Orientacyjna cenaOd ok. 3 GEL (ok. 1 €) za laskę na targach w 2026 r.
TrwałośćKilka miesięcy w opakowaniu, w chłodnym i suchym miejscu
Uwagi dietetyczneWegańska; zawiera orzechy; wersja kachetyńska zawiera pszenicę

Jak powstaje czurczchela: badagi, tatara i wielokrotne zanurzanie

Czurczchela to uboczny produkt winiarstwa: w czasie winobrania część świeżego moszczu zamiast do kwewri trafia do kotła.

  1. Gotowanie moszczu na badagi
    Sok godzinami pyrkocze na małym ogniu, a ktoś zbiera z niego pianę; z czasem ciemnieje i zamienia się w badagi, słodki syrop winogronowy. Niektóre rodziny wciąż dodają do niego odrobinę drobno zmielonej kredy lub białej glinki, żeby złagodzić kwasowość.
  2. Zagęszczanie masy tatara
    Mąkę rozprowadza się trzepaczką w części soku i wlewa z powrotem do garnka: w Kachetii i Kartlii pszenną – tam masa nazywa się tatara – a na zachodzie kukurydzianą. Gotuje się ją, aż nabierze konsystencji gęstego budyniu.
  3. Nawlekanie orzechów
    Połówki orzechów włoskich, orzechy laskowe lub migdały nawleka się długą igłą na grubą bawełnianą nitkę, zostawiając u góry pętelkę. W rodzinnych kuchniach to zadanie dla dzieci.
  4. Zanurzanie, ociekanie i powtórka
    Każdy sznur zanurza się w masie, wiesza, aż warstwa zrobi się lepka, i zanurza ponownie – zwykle dwa lub trzy razy – aż orzechy znikną pod gładką powłoką.
  5. Suszenie na powietrzu
    Sznury wiszą na drążkach w suchym, przewiewnym miejscu od kilku dni do dwóch tygodni lub dłużej, aż powierzchnia przestanie się kleić. Owinięte w białą bawełnianą tkaninę i trzymane w ciemności jeszcze przez kolejne tygodnie stają się coraz lepsze.
Skąd różne koloryZ białych winogron rkaciteli powstaje czurczchela złota lub bursztynowa, a z czerwonego saperawi – głęboko purpurowobrązowa.

Regionalne wersje czurczcheli: Kachetia, Imeretia i inne

Niemal każdy region winiarski robi własną wersję, a miejscowi chętnie się spierają, czyja jest najlepsza.

RegionNadzienieZagęstnikCzego się spodziewać
KachetiaPołówki orzechów włoskichMąka pszenna (tatara)Gruba, zwarta powłoka; tradycyjna metoda ma status dziedzictwa narodowego
KartliaOrzechy włoskieMąka pszenna (tatara)Zbliżona do wersji kachetyńskiej
Imeretia, Guria, MegreliaGłównie orzechy laskoweMąka kukurydziana; przysmak często nazywa się tu dżandżuchaLżejsza powłoka; zanurzana, odstawiana na ok. 10 dni i zanurzana ponownie
RaczaSuszone morele i inne owoce, pestki dyniZagęszczony sok winogronowyBardziej owocowa, mniej chrupiąca
Samcche-DżawachetiaOrzechySok z morwy z mąką pszennąRzadziej spotykana, ciemniejsza wersja

Różnią się też nazwy. W zachodniej Gruzji pelamuszi może oznaczać masę z mąki kukurydzianej, w której zanurza się orzechy, a w Tbilisi zwykle schłodzony budyń z zagęszczonego soku.

Historia czurczcheli i jej gruzińska nazwa

Nikt nie wie, kiedy powstała pierwsza czurczchela, ale to przysmak z długą historią. Według Narodowej Administracji Turystyki Gruzji badania chemiczne glinianych naczyń z wykopalisk archeologicznych wykazały, że przechowywano w nich kiedyś czurczchelę, a historyczka kulinariów Darra Goldstein pisze, że gruzińscy żołnierze zabierali ją na wyprawy wojenne ze względu na kaloryczność.

Czurczchela trafiła do gruzińskiego rejestru 13 grudnia 2011 r. jako oznaczenie geograficzne nr 2, na wniosek Ministerstwa Rolnictwa; winogrona do niej muszą pochodzić z gruzińskich winnic. W 2015 r. Narodowa Agencja Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Gruzji nadała tradycyjnej kachetyńskiej metodzie jej wyrobu – razem z kachetyńskim chlebem – status zabytku niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Pochodzenie słowa nie jest jasne. Niektóre biura podróży wywodzą je od megrelskich słów oznaczających zimno i gorąco – od gorącej kąpieli w masie i chłodnego suszenia – ale nie znaleźliśmy na to potwierdzenia w źródłach językoznawczych. Sąsiedzi robią bardzo podobne słodycze: ormiański sharots, turecki cevizli sucuk i cypryjski soutzoukos.

Kiedy jest sezon na czurczchelę? Rtveli i świeża partia

Czurczchelę sprzedaje się przez cały rok, ale nowa partia powstaje dopiero po winobraniu. Rtveli zaczyna się we wrześniu w Kachetii (w 2026 r. – 10 września) i przesuwa się na zachód, by w Gurii i Adżarii zakończyć się nawet w grudniu. Szczyt sezonu przypada na październik i listopad, kiedy kachetyńskie stragany zapełniają się laskami tak miękkimi, że wciąż można je wgnieść paznokciem. Wiosną większość towaru jest już starsza i twardsza w gryzieniu, choć nadal dobra.

Jeśli chcesz zobaczyć, jak powstaje ze świeżego moszczu, przyjedź między połową września a połową października; zajęcia z robienia czurczcheli w ramach naszych wycieczek kulinarnych i winiarskich odbywają się od kwietnia do listopada. Na wycieczce „Winobranie Rtveli” spędzasz czas z kachetyńską rodziną: zbierasz winogrona, deptasz je i stajesz przy kotle z czurczchelą. Jak wszystkie nasze wyjazdy, to prywatna wycieczka: termin i wielkość grupy wybierasz ty, przewodnik mówi w twoim języku, a dzieci w każdym wieku są mile widziane.

Gdzie kupić czurczchelę w Tbilisi, Kachetii i nie tylko

W Tbilisi

Najlepszym miejscem w stolicy jest Bazar Dezerter w pobliżu dworca Tbilisi Centralny: w rzędzie straganów obwieszonych kurtynami lasek, posortowanych według koloru i rodzaju orzechów, w dziesięć minut porównasz wyroby kilkunastu wytwórców. Czurczchela z supermarketu nada się na przekąskę, ale rzadko bywa miękka. Sklepy z pamiątkami przy ulicy Kote Afchaziego (Leselidzego) są droższe, a stragany przy uliczce prowadzącej do katedry Sweti Cchoweli w Mcchecie, 30 minut od miasta, przydadzą się podczas wycieczki jednodniowej.

Po drodze: Kachetia i zachód kraju

Jesienią wzdłuż szosy przez Sagaredżo w stronę Gurdżaani i Sighnaghi co chwila stoją stragany z czurczchelą i workami orzechów włoskich, a na bazarze w Telavi sprzedają ją wytwórcy z okolicznych wsi. U rodzinnych sprzedawców czurczchela jest zwykle świeższa i tańsza niż w miejskich sklepach, a większość z nich pozwala spróbować. Podczas prywatnej wycieczki jednodniowej poproś kierowcę, żeby zatrzymał się tam, gdzie sznury wyglądają najlepiej; winiarskie miasteczka po drodze opisuje nasz poradnik o Kachetii. Na zachodzie wersję z orzechami laskowymi znajdziesz na Zielonym Bazarze w Kutaisi i na targu centralnym w Batumi, a na Gruzińskiej Drodze Wojennej sprzedają ją z miodem stragany koło Ananuri.

GdzieOrientacyjna cena za laskę, 2026Uwagi
Bazar Dezerter, Tbilisi3–5 GEL (ok. 0,9–2 €)Największy wybór; kup kilka lasek i poproś o lepszą cenę
Przydrożne stragany w KachetiiZbliżona do cen na targachW październiku i listopadzie często najświeższa czurczchela
Sklepy z pamiątkami na Starym Mieście5–7 GEL (ok. 1–2 €)Wygoda i ładniejsze opakowania

Ceny są orientacyjne na 2026 r. i zmieniają się z każdym zbiorem. Dłuższe laski, czurczchela z migdałami i pudełka prezentowe kosztują więcej.

Jak rozpoznać dobrą czurczchelę

  • Ściśnij delikatnie: dobra laska lekko się ugina i wraca do kształtu. Twarde jak kamień albo popękane są stare.
  • Powierzchnia powinna być matowa i sucha. Lepka powłoka oznacza, że czurczchela jest niedosuszona, a delikatny biały nalot to tylko cukier.
  • Naturalne kolory to odcienie od jasnozłotego po ciemnobordowy. Neonowy róż lub zieleń zwykle oznaczają barwnik i laskę robioną pod turystów.
  • Szukaj całych połówek orzechów ułożonych ciasno pod grubą powłoką, a nie cienkiej glazury z prześwitami.
  • Pytaj o szinauri, czyli domową czurczchelę. Ta z rodzinnych kuchni bardziej smakuje winogronami, a mniej cukrem.
  • Zapytaj, czy możesz spróbować. Większość sprzedawców na targu odkroi plasterek, jeśli kupujesz kilka lasek.

Jak przechowywać czurczchelę i przewieźć ją do domu

Czurczchela z założenia ma długo wytrzymywać. Każdą laskę owiń papierem do pieczenia lub bawełnianą tkaniną i trzymaj w chłodnym, ciemnym i suchym miejscu. Miękkie jesienne laski najlepiej zjeść w ciągu kilku tygodni; całkowicie wysuszone wytrzymują kilka miesięcy, powoli twardniejąc. W ciepłym mieszkaniu sprawdzi się lodówka, a czurczchelę można też z powodzeniem zamrozić.

Do samolotu zapakuj laski do osobnej torebki, bo powłoka może poplamić ubrania. Jako żywność w stałej postaci mogą lecieć w bagażu podręcznym.

Przepisy celne po powrocie

UE zabrania podróżnym przywożenia spoza Unii mięsa i produktów mlecznych, a czurczchela nie zawiera ani jednego, ani drugiego. Australia wymaga od przylatujących zgłoszenia niektórych produktów spożywczych, w tym orzechów, a o tym, co można wwieźć, decyduje inspektor ds. bezpieczeństwa biologicznego. Przepisy się zmieniają, więc przed wylotem sprawdź oficjalną stronę służby celnej lub służby ds. bezpieczeństwa biologicznego swojego kraju.

Zgłaszaj, gdy cię o to pytająJeśli w karcie przylotu jest pytanie o żywność, zaznacz „tak”. Zgłoszone produkty, których nie wolno wwieźć, zostaną po prostu odebrane; za niezgłoszone grozi kara.

Jak zrobić czurczchelę: lekcje gotowania i nasz przepis

Robienia czurczcheli najlepiej uczyć się przy kotle gruzińskiej rodziny. Podczas wycieczki „Podróż kulinarna po Gruzji” nawlekasz i zanurzasz orzechy włoskie w pensjonacie koło Sighnaghi, a w czasie wycieczki „Wino i supra” jednego wieczoru uczy tego rodzina z Kwareli. Sznury schną kilka dni, więc swoje zanurzasz na miejscu, a do domu zabierasz partię zrobioną wcześniej. Obie wycieczki są prywatne, w wybranym przez ciebie terminie i dla grupy dowolnej wielkości, z przewodnikiem mówiącym w twoim języku, a dzieci w każdym wieku zwykle uwielbiają zanurzanie sznurów.

Zrób czurczchelę w domu

Jeśli chcesz spróbować we własnej kuchni, skorzystaj z naszego przepisu na czurczchelę: podajemy w nim czas każdego etapu, od nawlekania orzechów i odparowywania soku, przez gotowanie masy tatara i zanurzanie warstwa po warstwie, po kilkudniowe suszenie.

Wykorzystaj resztkiResztę masy tatara przelej do miseczek i schłódź: zastygnie w pelamuszi, gotowe na deser jeszcze tego samego wieczoru.

Inne gruzińskie desery, których warto spróbować

Gruzińskie restauracje nie przykładają większej wagi do deserów, ale dzięki winogronom, orzechom, miodowi i owocom w kraju nie brakuje słodkości. Pełne menu opisuje nasz poradnik o kuchni gruzińskiej, a po czurczcheli poszukaj tych przysmaków.

  • Pelamuszi: zagęszczony sok winogronowy zastygły w miękki, schłodzony budyń, często posypany orzechami włoskimi; danie sezonu winobrania.
  • Gozinaki: orzechy włoskie gotowane w miodzie, rozsmarowane cienką warstwą i pokrojone w romby; przysmak noworoczny.
  • Tklapi: owocowe purée suszone w cienkie płaty. Słodkie je się jako przekąskę, a kwaśnymi, ze śliwek, przyprawia się zupy.
  • Cziri: suszone persymony, sprzedawane jesienią i zimą.
  • Muraba: całe owoce, nawet młode zielone orzechy włoskie, zakonserwowane w syropie i podawane do herbaty.

Czurczchela: najczęstsze pytania

Z czego robi się czurczchelę?

Z orzechów, soku winogronowego i mąki. Połówki orzechów włoskich lub orzechy laskowe nawleczone na nitkę zanurza się kilka razy w moszczu winogronowym, odparowanym i zagęszczonym mąką pszenną lub kukurydzianą. W wersjach regionalnych używa się migdałów, suszonych owoców, pestek dyni lub soku z morwy.

Jak smakuje czurczchela?

Jak ciągnąca się, skoncentrowana galaretka winogronowa wokół chrupiących orzechów: jest słodka, z lekką kwaskowatością, i nie tak przesłodzona jak większość słodyczy.

Jak się je czurczchelę?

Odgryzaj kawałki albo krój ją w plasterki jak kiełbasę i wyciągnij nitkę, bo nie nadaje się do jedzenia. W domach często kroi się ją w krążki i podaje do herbaty lub wina.

Czy czurczchela jest wegańska i bezglutenowa?

Zwykle jest wegańska. Kachetyńska czurczchela zawiera mąkę pszenną, więc nie jest bezglutenowa; zachodnie wersje z mąką kukurydzianą nie zawierają pszenicy, ale zapytaj, czy nie gotuje się ich w tych samych garnkach. Niemal każdy rodzaj zawiera orzechy.

Jak długo można przechowywać czurczchelę?

Kilka miesięcy, jeśli jest całkowicie wysuszona, owinięta w papier lub bawełnianą tkaninę i trzymana w chłodnym, suchym miejscu; laski z nowego zbioru najlepiej smakują jednak w pierwszych tygodniach. Biały cukrowy nalot jest nieszkodliwy, ale pleśń albo kwaśny zapach – już nie.

Czy można zabrać czurczchelę do samolotu?

Tak, w bagażu podręcznym lub rejestrowanym. Nie zawiera mięsa ani mleka, czyli produktów, których UE zabrania podróżnym przywozić, ale niektóre kraje, np. Australia, wymagają zgłaszania orzechów, więc sprawdź przepisy kraju, do którego lecisz.

Ile kosztuje czurczchela w Gruzji?

W 2026 r. ok. 3–5 GEL (ok. 0,9–2 €) za laskę na Bazarze Dezerter w Tbilisi lub na przydrożnym straganie w Kachetii i ok. 5–7 GEL (ok. 1–2 €) w sklepach z pamiątkami na Starym Mieście. To ceny orientacyjne, które zmieniają się z każdym zbiorem.

Gdzie w Gruzji można nauczyć się robić czurczchelę?

W Kachetii, najlepiej od połowy września do października, kiedy rodziny i tak gotują świeży moszcz. Od kwietnia do listopada nasze prywatne wycieczki kulinarne i winiarskie obejmują zajęcia z rodzinami koło Sighnaghi i w Kwareli.

Zespół Maspindzeli

Miejscowi gospodarze i przewodnicy z Tbilisi. Co tydzień jeździmy tymi drogami, a ten poradnik aktualizujemy w każdym sezonie.

Chcesz tak podróżować, ale bez planowania?

Na podstawie tego poradnika przygotujemy prywatną wycieczkę z kierowcą, przewodnikiem i starannie wybranymi hotelami.

WhatsApp +995 598 74 74 54

Napisz do nas na WhatsAppie

Przepisy kuchni gruzińskiej

Gotuj gruzińskie dania w domu

Przepisy krok po kroku z harmonogramem, oznaczeniami diet i miarami metrycznymi lub amerykańskimi.

Wszystkie przepisy →