Strona główna›Przewodnik›Kuchnia i wino
Kuchnia i wino

Tkemali i inne gruzińskie sosy: sos śliwkowy, adżika, baże i sacebeli

Czerwony i zielony sos śliwkowy tkemali w dwóch miseczkachZdjęcie: Jelger Groeneveld, CC BY 2.0
Spis treści
Najważniejsze w skrócie
  • Tkemali to cierpki gruziński sos śliwkowy z owoców ałyczy rozgotowanych z czosnkiem, chili, koprem, kolendrą i ombalo (miętą polej); zielone tkemali powstaje z niedojrzałych wiosennych śliwek, czerwone – z dojrzałych letnich.
  • Gruzini polewają nim mcwadi, smażone ziemniaki, kurczaka i ryby, a także dodają je do charczo i lobio; tkemali nie zawiera produktów odzwierzęcych, więc to podstawa kuchni wegańskiej i postnej.
  • Adżika (adjika) to ostra pasta z Megrelii i Abchazji, czerwona z suszonego chili albo zielona ze świeżego, znacznie ostrzejsza i gęstsza niż pomidorowy sos sprzedawany jako adżika w Rosji.
  • Baże to czosnkowy sos z orzechów włoskich do ryb i drobiu, sacebeli – rzadki sos pomidorowy do kebabów, a mniejsze sosy, takie jak matsoni z czosnkiem i kindzmari, podaje się do konkretnych dań.
  • Butelki z supermarketu kosztują w 2026 r. ok. 3–6 GEL, a domowy sos z targu nieco więcej; wszystko powyżej 100 ml, łącznie z pastą adżika, musi lecieć w bagażu rejestrowanym.

Tkemali to kwaśny gruziński sos śliwkowy: drobne owoce ałyczy gotuje się powoli z czosnkiem, chili, świeżymi ziołami i dziką miętą zwaną ombalo, a potem rozlewa do butelek w wersji zielonej albo czerwonej. Polewa się nim grillowaną wieprzowinę, smażone ziemniaki i pieczonego kurczaka, a jakaś butelka tkemali stoi na niemal każdym gruzińskim stole. To najbardziej znany z gruzińskich sosów, ale bynajmniej nie jedyny: przy prawdziwym posiłku megrelska adżika, orzechowe baże i pomidorowe sacebeli liczą się tak samo.

Zaczynamy od tkemali i przy nim zostajemy najdłużej: opisujemy dwa sezony śliwek, zioło, które nadaje sosowi charakter, i to, czym je zastąpić, jeśli u siebie go nie dostaniesz. Potem przychodzi kolej na adżikę, baże, sacebeli i mniejsze sosy, które Gruzini podają tylko do jednego dania, a w tabeli zestawiamy je wszystkie obok siebie. Ostatnia część jest praktyczna: gdzie kupić dobry sos w Tbilisi, Kutaisi i Zugdidi, domowy czy fabryczny, orientacyjne ceny w 2026 r. i jak przewieźć kilka słoików do domu, nie zalewając przy tym walizki.

Czym jest tkemali? Gruziński kwaśny sos śliwkowy

Tkemali (ტყემალი, wymawiane mniej więcej „TKE-ma-li”) to nazwa zarówno owocu, jak i sosu. Po gruzińsku to potoczne określenie ałyczy (Prunus cerasifera), małej, cierpkiej śliwki, która rośnie na wpół dziko wzdłuż płotów we wsiach, na brzegach rzek i przy polnych drogach. Sos gotowany z tych owoców przejął tę samą nazwę, więc Gruzin, który przy kolacji prosi o tkemali, ma na myśli butelkę, a nie drzewo.

Najpierw czuć kwaśny smak, potem czosnek, następnie chłodny, miętowy powiew ombalo i powoli narastające ciepło chili. Tkemali jest rzadsze od keczupu, bliżej mu do luźnego owocowego purée, a ponieważ kwasowość świetnie przełamuje tłuszcz, to naturalny dodatek do wszystkiego, co zdejmuje się z rusztu.

Tkemali w skrócieKrótka odpowiedź
Główne składnikiAłycza, czosnek, sól, chili, koper, kolendra i ombalo (mięta polej)
RodzajeZielone (z niedojrzałych śliwek), czerwone (z dojrzałych czerwonych śliwek), czasem żółte
SezonZielone śliwki późną wiosną, czerwone w środku lata; butelki przez cały rok
DietaBez mięsa, nabiału i jajek; fabryczne sosy mogą zawierać cukier lub skrobię
Z czym jeśćMcwadi, smażone ziemniaki, kurczak, ryby, charczo i lobio

Fabryki w Rosji i innych krajach rozlewają dziś sos śliwkowy pod tą samą nazwą, dlatego Gruzja zadbała o ochronę własnego: tkemali figuruje w krajowym rejestrze oznaczeń geograficznych obok serów, miodów i, od 2022 r., adżiki.

Zielony i czerwony sos tkemali: śliwki i pory roku

Ałycza wcześnie zawiązuje owoce, które przez całe tygodnie pozostają twarde, zielone i bardzo kwaśne. Wiosną gruzińskie dzieci jedzą je prosto z gałęzi ze szczyptą soli, a mniej więcej od końca kwietnia stragany sprzedają je na kilogramy do dwóch klasycznych zastosowań: na zielone tkemali i na czakapuli, wielkanocną potrawkę z jagnięciny, estragonu i białego wina, do której potrzebna jest ich kwasowość.

Zielone tkemali

Zielone tkemali gotuje się późną wiosną i wczesnym latem z jeszcze twardych śliwek. Ma bladooliwkowy kolor, jest bardzo cierpkie, wyraźnie czuć w nim koper i ombalo, a wielu Gruzinów woli je od czerwonego. Pasuje do ryb, wiosennej jagnięciny i młodych ziemniaków. Domowe zielone tkemali krócej się przechowuje niż czerwone, więc zjedz je w ciągu kilku miesięcy.

Czerwone tkemali

W lipcu i sierpniu dojrzewają czerwone owoce ałyczy, a rodziny gotują je w wielkich garnkach na zimowe zapasy. Czerwone tkemali ma pełniejszy smak, pod kwaśnością wyczuwa się lekką słodycz, jest w nim też więcej czosnku i chili. To ono wypełnia większość butelek w supermarketach i najczęściej trafia na stół obok grillowanej wieprzowiny. Z żółtych śliwek powstaje złocisty, łagodniejszy sos, a kucharze często mieszają odmiany albo dodają łyżkę cukru, gdy owoce są zbyt kwaśne.

Kiedy spróbować świeżego tkemaliPrzyjedź w maju lub czerwcu, jeśli chcesz spróbować zielonego tkemali prosto z garnka, a w lipcu lub sierpniu, jeśli wolisz czerwone. Roczny zapas rodziny rozlewają do butelek latem, więc zimą w pensjonacie dostaniesz sos zrobiony kilka miesięcy wcześniej – to normalne i wciąż smaczne.

Ombalo, zioło w tkemali, i czym je zastąpić za granicą

Ombalo (ომბალო) to mięta polej (Mentha pulegium), niska, płożąca się mięta wilgotnych łąk. Jej liście pachną ostrzej niż mięta ogrodowa, z chłodną, lekko apteczną nutą, i to właśnie ona odróżnia tkemali od każdego innego sosu śliwkowego. Rodziny zbierają ją latem i suszą, a sprzedawcy przypraw na targach trzymają woreczki z ombalo obok chmeli suneli i kozieradki błękitnej.

Za granicą trudno ją dostać jako zioło kuchenne, choć niektóre szkółki sprzedają sadzonki, a sklepy z gruzińską lub rosyjską żywnością mogą mieć ją w wersji suszonej. Kucharze, którzy jej nie mają, używają mięty ogrodowej lub zielonej ze szczyptą suszonego tymianku albo cząbru ogrodowego. Sos nadal jest smaczny, tylko mniej przypomina ten z Tbilisi.

Słowo o bezpieczeństwieOlejek eteryczny z mięty polej jest toksyczny, a źródła medyczne uznają tę roślinę za niebezpieczną w ciąży. W butelce tkemali jest tylko odrobina suszonych liści, ale jeśli jesteś w ciąży albo gotujesz dla osoby w ciąży, użyj zwykłej mięty.

Z czym jeść tkemali i jak robią je Gruzini

Jak powstaje tkemali

Każda rodzina robi to trochę po swojemu, ale ogólny schemat jest prosty. Całe śliwki gotuje się w niewielkiej ilości wody, aż popęka skórka, a potem miękkie owoce przeciera się przez sito, na którym zostają pestki i skórki. Przecier wraca na ogień z rozgniecionym czosnkiem, solą, chili, mielonymi nasionami kolendry oraz posiekanym koprem, natką kolendry i ombalo i bulgocze, aż zacznie oblepiać łyżkę, po czym rozlewa się go na gorąco do butelek.

Z czym jedzą je Gruzini

  • Mcwadi: szaszłyki z wieprzowiny, cielęciny lub jagnięciny pieczone nad żarem z pędów winorośli, z krążkami surowej cebuli i miseczką tkemali. To połączenie każdy Gruzin wymienia jako pierwsze.
  • Smażone ziemniaki: ziemniaki smażone z cebulą to typowa domowa kolacja i obiad w przydrożnym barze, a na wierzch idzie tkemali.
  • Kurczak i ryby: pieczony lub smażony kurczak oraz smażony pstrąg albo ryby z Morza Czarnego, często z zielonym tkemali.
  • W garnku: odrobina tkemali dodaje wyrazistości charczo, czyli zupie z wołowiny, ryżu i orzechów włoskich, a także fasoli lobio.
  • Dania postne: tkemali nie zawiera produktów odzwierzęcych, więc ożywia wielkopostne potrawy z fasoli, grzybów i warzyw.
Nie do chinkaliPuryści jedzą chinkali wyłącznie z czarnym pieprzem, a miseczkę sosu uważają za nawyk przyjezdnych. W restauracji przyniosą ci tkemali, jeśli poprosisz, ale najpierw spróbuj chinkali bez dodatków.

Na uczcie sosy trafiają na stół razem, w małych miseczkach wokół półmiska z mięsem z rusztu. Podczas naszej wycieczki „Wino i supra” przechadzasz się po Bazarze Dezerter wśród słoików adżiki, bierzesz udział w lekcji gotowania w tbiliskim domu, a w dalszej części tygodnia zasiadasz do pełnej supry w Kachetii. To prywatna wycieczka, więc termin wybierasz ty, a grupa może liczyć dwie osoby albo dwadzieścia.

Gruzińskie sosy w porównaniu: smak, do czego pasują i skąd pochodzą

Gruzińscy kucharze dobierają każdy sos do konkretnych dań, a na suto zastawionym stole stoją dwa lub trzy naraz. Zajrzyj tu, gdy czytasz menu albo stoisz przy targowym straganie.

SosSmakZ czym jeśćRegion
Zielone tkemaliBardzo kwaśne, świeże, ziołoweRyby, wiosenna jagnięcina, mcwadi, młode ziemniakiCała Gruzja; najlepsze od maja do czerwca
Czerwone tkemaliKwaśno-słodkie, czosnkowe, lekko ostreMcwadi, smażone ziemniaki, kurczak, charczoCała Gruzja
Czerwona adżikaBardzo ostra, słona, z czosnkiem i kozieradkąMięso z rusztu, pieczony kurczak, megrelskie charczo, gomi z serem sulguniMegrelia i Abchazja, dziś cały kraj
Zielona adżikaOstra, świeża, trawiastaŚwieży ser, jajka, gotowane mięsoMegrelia i zachód kraju
BażeKremowe, orzechowe, czosnkowe, lekko kwaskoweSmażona ryba, kurczak, indyk, bakłażan, gotowane warzywaCała Gruzja; zimowe uczty
SacebeliRzadkie, kwaśno-pomidorowe, czosnkoweKababi, mcwadi, kurczak, smażone ziemniakiCała Gruzja; robione latem
Matsoni z czosnkiemChłodne, kwaskowe, czosnkoweSmażony bakłażan, grzyby, kurczakCała Gruzja
KindzmariWyraziste, octowe, pełne kolendryGotowana wołowina, kurczak lub rybaCała Gruzja
NiorckaliSurowy czosnek w osolonej wodzie lub bulionieKurczak tabakaCała Gruzja

Adżika (adjika): megrelska pasta z czerwonego i zielonego chili

Adżika, zapisywana też jako adjika, to gęsta pasta z chili, której kuchnia zachodniej Gruzji zawdzięcza swoją ostrość. Słowo pochodzi z języka abchaskiego, od apyrpyl-jika, czyli „papryka-sól”. Według jednej z opowieści abchascy pasterze podkradali sól przeznaczoną dla owiec, aż właściciele stad zaczęli dosypywać do niej ostrej papryki, a taka mieszanka smakowała pasterzom jeszcze bardziej. Z Abchazji adżika trafiła do Megrelii, gdzie stała się filarem tutejszej kuchni, a potem rozeszła się po całej Gruzji.

W listopadzie 2018 r. Gruzja wpisała sposób przyrządzania abchaskiej i megrelskiej adżiki na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a 29 września 2022 r. adżika uzyskała status oznaczenia geograficznego nr 26. Zarejestrowana specyfikacja wymaga ostrej czerwonej papryki, czosnku, soli, kozieradki błękitnej i innych suszonych przypraw, a dopuszcza orzechy włoskie, nasiona i zioła.

Czerwona i zielona adżika

Do czerwonej adżiki suszone chili, czasem bez pestek, żeby złagodzić ostrość, uciera się raz za razem z czosnkiem, solą, nasionami kolendry i kozieradką błękitną na ceglastoczerwoną pastę o gęstości mniej więcej pesto, niekiedy z dodatkiem orzechów włoskich. Jest tak ostra i słona, że używa się jej jak przyprawy: odrobinę kładzie się na grillowane mięso, naciera nią kurczaka przed pieczeniem, a łyżkę dodaje do megrelskiego charczo. Zielona adżika powstaje ze świeżych zielonych papryczek chili i garści kolendry, czasem z miętą lub bazylią; ma jaśniejszy, bardziej trawiasty smak i pasuje do świeżego sera, jajek i gotowanego mięsa. Na targach sprzedaje się też suchą adżikę, gruboziarnistą mieszankę soli i chili do nacierania.

Adżika gruzińska a abchaska i rosyjska

  • Abchaska: najstarszy przepis wymaga tylko czerwonej papryki, soli, czosnku i suszonej kolendry, ucieranych ręcznie między dwoma płaskimi kamieniami, a papryki dawniej wędzono. Abchazja to okupowany region Gruzji, a większość rządów odradza tam podróże, więc podczas wyjazdu spróbujesz wersji megrelskiej.
  • Megrelska: gruziński standard, mocniej przyprawiona, z kozieradką błękitną i często z orzechami włoskimi, w wersji czerwonej, zielonej i suchej.
  • Rosyjska: w Rosji adżika zwykle oznacza gotowany sos z pomidorów, słodkiej papryki i czosnku, często z chrzanem lub jabłkiem, który nabiera się łyżką; jest łagodniejsza i znacznie bardziej płynna, bliższa pikantnej salsie.
  • Turecka: społeczność abazińska w prowincji Sakarya robi pastę acıka, którą Turcja zarejestrowała jako oznaczenie geograficzne.

W Zugdidi co roku latem lub jesienią odbywa się Festiwal Adżiki, organizowany od 2018 r., z degustacją adżiki czerwonej, zielonej i suchej, soli swańskiej i tkemali. Podczas naszej wycieczki „Podróż kulinarna po Gruzji” spędzasz dzień w wiejskiej kuchni koło Martvili, gdzie przygotowujesz elardżi i gebżalię, a na stole stoi czerwona adżika.

Baże: gruziński sos z orzechów włoskich

Baże (ბაჟე) to orzechy włoskie zamienione w sos. Orzechy miele się bardzo drobno z czosnkiem, rozrzedza zimną wodą lub bulionem, zakwasza octem winnym lub sokiem z granatu i doprawia nasionami kolendry, kozieradką błękitną i suszoną aksamitką, która barwi sos na lekko żółty kolor. Leje się jak gęsta śmietana, smakuje orzechowo i delikatnie kwaskowo, a podaje się je chłodne, nigdy gorące.

Nie myl go z saciwi. Saciwi, czyli mniej więcej „zimne danie”, to drób pod sosem orzechowym, zwykle gotowanym z cebulą i bulionem, główna potrawa noworocznego stołu. Baże to prostszy, samodzielny sos, często niegotowany, do smażonej ryby, pieczonego lub gotowanego kurczaka, indyka, smażonego bakłażana i gotowanych warzyw, a talerz wyciera się do czysta kukurydzianym chlebem mczadi.

Alergia na orzechy włoskieBaże to niemal same orzechy włoskie, a orzechy kryją się też w wielu innych gruzińskich daniach. Tkemali, sacebeli i większość odmian adżiki nie zawierają orzechów, ale niektórzy megrelscy kucharze dodają je do adżiki, więc pytaj o każdy sos.

Sacebeli: gruziński sos pomidorowy do kebabów

Sacebeli (საწებელი) to „coś do maczania”. Starsze książki kucharskie nazywają tak całą rodzinę kwaśnych sosów owocowych, w tym tkemali i sos z granatu, ale dziś w menu to słowo oznacza sos pomidorowy, a dokładnie pomidwris sacebeli. Dojrzałe pomidory, czasem ze słodką lub ostrą papryką, rozgotowuje się z czosnkiem, chili, kolendrą i chmeli suneli, a potem rozrzedza, żeby sos dało się lać.

Rodziny gotują ten sos w dużych ilościach latem, kiedy pomidory są tanie, a niektórzy robią szybką surową wersję z tartych pomidorów, czosnku i ziół. Sacebeli pasuje przede wszystkim do kababi, czyli szaszłyków z mielonego mięsa zawijanych w lawasz z surową cebulą, ale równie dobrze smakuje z mcwadi, kurczakiem, smażonymi ziemniakami i jajkami.

Inne gruzińskie sosy i dipy: matsoni z czosnkiem, kindzmari i nie tylko

Kilka prostszych sosów podaje się do jednego lub dwóch dań; zamów danie, a sos zwykle pojawi się razem z nim.

  • Matsoni z czosnkiem: gęsty jogurt ubity z rozgniecionym czosnkiem, czasem też z koprem, do smażonego bakłażana, smażonych grzybów i kurczaka, a zarazem chłodna przeciwwaga dla megrelskiej ostrości.
  • Kindzmari: posiekana kolendra, czosnek i ocet winny, często z odrobiną bulionu, do gotowanej wołowiny, kurczaka lub ryby; w menu danie bywa nazywane od tego sosu.
  • Niorckali: czosnek utłuczony z solą i rozprowadzony w wodzie lub bulionie, nieodłączny dodatek do kurczaka tabaka, czyli młodego kurczaka rozpłaszczonego i smażonego pod obciążeniem.
  • Makwali: późnoletni sos z dzikich jeżyn z czosnkiem i ziołami, w niektórych rodzinach podawany do pieczonego drobiu.

Na tej samej półce stoi sól swańska: górska przyprawa ze Swanetii, w której czosnek, kminek, nasiona kolendry, aksamitkę, chili i kozieradkę błękitną uciera się z gruboziarnistą solą. Szczypta ożywia pomidory, jajka i ziemniaki, a ponieważ jest sucha, łatwo ją zabrać jako prezent.

Gdzie kupić tkemali i adżikę w Gruzji

Targi

W Tbilisi na Bazarze Dezerter, kilka minut pieszo od dworca centralnego, ciągnie się długi rząd sprzedawców kiszonek i sosów: domowe tkemali w butelkach po napojach, adżika w słoikach, a na sąsiednich straganach z przyprawami suszone ombalo, sól swańska i chmeli suneli. Większość sprzedawców pozwala spróbować z łyżeczki. Na zachodzie megrelską adżikę robioną przez wiejskie rodziny sprzedają na Zielonym Bazarze w centrum Kutaisi i na targu w Zugdidi.

Supermarkety

Sieci takie jak Carrefour, Spar, Nikora, Goodwill i 2 Nabiji sprzedają fabryczne tkemali zielone i czerwone, adżikę i sos pomidorowy w zamkniętych słoikach i butelkach z etykietą. Na etykiecie mcwane (მწვანე) znaczy zielony, a citeli (წითელი) – czerwony.

Domowe czy fabryczne?

Domowy sos ma żywszy smak, więcej w nim czosnku i ombalo, a każda butelka jest inna. Nie zawiera konserwantów, więc trzymaj go w chłodzie i zużyj w ciągu kilku tygodni od otwarcia; wybrzuszona nakrętka albo musowanie oznaczają, że zaczął fermentować. Sosy fabryczne są łagodniejsze, a niektóre zawierają cukier lub skrobię, ale nieotwarte wytrzymują wiele miesięcy i lepiej znoszą podróż w walizce.

CoGdzieOrientacyjna cena, 2026
Fabryczne tkemali, butelka ok. 0,5 lSupermarketyOk. 3–6 GEL (ok. 0,9–2 €)
Domowe tkemali, butelka 0,5–1 lBazar Dezerter, targi w Kutaisi i ZugdidiOk. 5–10 GEL (ok. 2–4 €)
Adżika czerwona lub zielona, mały słoikTargi i supermarketyOk. 5–10 GEL (ok. 2–4 €)
Suszone ombalo, sucha adżika lub sól swańska, mała torebkaStragany z przyprawami na targachOk. 2–5 GEL (ok. 0,9–2 €)
Porcja sosu jako dodatekRestauracjeOk. 2–5 GEL (ok. 0,9–2 €)

To orientacyjne ceny z 2026 r., które zmieniają się z każdym zbiorem, a sklepy z pamiątkami na Starym Mieście biorą więcej za zestawy prezentowe. Podczas naszej wycieczki „Podróż kulinarna po Gruzji” robisz zakupy na Bazarze Dezerter z przewodnikiem, a kończysz na Zielonym Bazarze w Kutaisi, gdzie zaopatrujesz się w adżikę i przyprawy oraz dowiadujesz się, jak spakować je do samolotu.

Czy tkemali można zabrać do samolotu? Jak spakować sosy do domu

Gruzińskie lotniska, jak większość innych, nie przepuszczają w bagażu podręcznym płynów, żeli i past w pojemnikach powyżej 100 ml, a adżika liczy się jako pasta. Słoiki o pojemności do 100 ml włóż do przezroczystej torebki. Kilka europejskich lotnisk z nowymi skanerami akceptuje większe pojemniki, ale każde lotnisko na twojej trasie ma własne zasady, więc zakładaj limit 100 ml.

Wszystko większe pakuj do bagażu rejestrowanego. Wybieraj zamknięte fabryczne butelki, oklej taśmą każdą nakrętkę, każdą butelkę włóż do dwóch torebek strunowych i ułóż je na środku walizki między ubraniami. Domowe butelki, które już wyglądają na wybrzuszone, zostaw na miejscu.

Po powrocie gotowane sosy bez mięsa i nabiału przywożone na własny użytek zwykle nie sprawiają problemu, także w UE, gdzie zakaz przywozu żywności przez podróżnych obejmuje mięso i produkty mleczne; świeże śliwki, zioła i nasiona to już inna sprawa. Australia i Nowa Zelandia wymagają zgłoszenia żywności po przylocie. Przed wylotem sprawdź stronę służby celnej swojego kraju.

Postaw na suche przyprawySuszone ombalo, sucha adżika i sól swańska mało ważą, nie mogą wyciec i polecą w bagażu podręcznym. Z nimi i torbą śliwek zrobisz w domu całkiem udaną kopię tkemali.

Tkemali i gruzińskie sosy: najczęstsze pytania

Z czego robi się tkemali, gruziński sos śliwkowy?

Z owoców ałyczy, rozgotowanych i przetartych przez sito, a potem doprawionych czosnkiem, solą, chili, nasionami kolendry, koprem, natką kolendry i ombalo, czyli ziołem znanym po polsku jako mięta polej. Tkemali nie zawiera mięsa, nabiału ani jajek.

Jak smakuje sos tkemali?

Najpierw kwaśno, potem czosnkowo i ziołowo, z łagodną ostrością chili. Zielone tkemali jest bardziej cierpkie, czerwone pełniejsze i lekko słodkie, a oba są rzadsze i dużo mniej słodkie niż keczup.

Czym różni się zielone tkemali od czerwonego?

Zielone tkemali robi się z niedojrzałej ałyczy zbieranej późną wiosną i jest bardzo cierpkie i ziołowe. Czerwone powstaje z dojrzałych czerwonych śliwek zbieranych w lipcu i sierpniu i to ono częściej trafia do butelek.

Czym zastąpić ombalo?

Większość kucharzy poza Gruzją używa zwykłej mięty, czasem z odrobiną tymianku lub cząbru. Mięta polej jest uważana za niebezpieczną w ciąży, więc osoby w ciąży powinny używać samej zwykłej mięty.

Czy adżika i adjika to to samo?

Tak, to dwa zapisy tego samego słowa. W Gruzji oznacza ono gęstą, bardzo ostrą pastę z chili, czosnku, soli i przypraw, a w Rosji tą nazwą często określa się łagodniejszy gotowany sos z pomidorów i papryki.

Czym różni się baże od saciwi?

Baże to sos z orzechów włoskich, często niegotowany, podawany do ryb, drobiu i warzyw. Saciwi to danie z zimnego kurczaka lub indyka pod gotowanym sosem orzechowym, przygotowywane przede wszystkim na Nowy Rok.

Z czym Gruzini jedzą sacebeli?

Najczęściej z kababi zawiniętymi w lawasz, a także z mcwadi, kurczakiem i smażonymi ziemniakami. To rzadki sos pomidorowy z czosnkiem, chili i ziołami, gotowany latem w dużych ilościach.

Czy można zabrać tkemali do samolotu?

W bagażu podręcznym tylko do 100 ml; większe butelki pakuj do bagażu rejestrowanego, z nakrętką oklejoną taśmą, w dwóch torebkach strunowych, między ubraniami. Zamknięte fabryczne butelki najlepiej znoszą podróż, a żywność zgłaszaj, jeśli pyta o nią karta przylotu.

Zespół Maspindzeli

Miejscowi gospodarze i przewodnicy z Tbilisi. Co tydzień jeździmy tymi drogami, a ten poradnik aktualizujemy w każdym sezonie.

Chcesz tak podróżować, ale bez planowania?

Na podstawie tego poradnika przygotujemy prywatną wycieczkę z kierowcą, przewodnikiem i starannie wybranymi hotelami.

WhatsApp +995 598 74 74 54

Napisz do nas na WhatsAppie

Przepisy kuchni gruzińskiej

Gotuj gruzińskie dania w domu

Przepisy krok po kroku z harmonogramem, oznaczeniami diet i miarami metrycznymi lub amerykańskimi.

Wszystkie przepisy →